Cukrzyca szczegółowa

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna charakteryzująca się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi, czyli hiperglikemią. Wynika ona z niedoboru insuliny, zaburzeń jej działania w tkankach docelowych lub współistnienia obu tych mechanizmów. Nieleczona cukrzyca prowadzi do rozwoju licznych powikłań naczyniowych oraz uszkodzenia wielu narządów.

Do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju cukrzycy należą predyspozycje genetyczne, otyłość, szczególnie typu brzusznego, mała aktywność fizyczna, nieprawidłowa dieta, przewlekły stres, nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia lipidowe. W cukrzycy typu pierwszego kluczową rolę odgrywa autoimmunologiczne niszczenie komórek beta trzustki, prowadzące do całkowitego niedoboru insuliny. W cukrzycy typu drugiego dominuje insulinooporność, a w późniejszych etapach także upośledzone wydzielanie insuliny.

Wyróżnia się kilka rodzajów cukrzycy. Cukrzyca typu pierwszego najczęściej rozpoczyna się w młodym wieku i od początku wymaga leczenia insuliną. Cukrzyca typu drugiego rozwija się zwykle u dorosłych, ma przebieg powolny i często przez długi czas pozostaje bezobjawowa. Cukrzyca ciążowa pojawia się w trakcie ciąży i zazwyczaj ustępuje po porodzie, jednak zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu drugiego w przyszłości.

Do typowych objawów cukrzycy należą nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu, przewlekłe zmęczenie, utrata masy ciała, nawracające infekcje, trudne gojenie ran oraz zaburzenia widzenia. Rozpoznanie choroby opiera się na badaniach laboratoryjnych, takich jak podwyższona glikemia na czczo, nieprawidłowy wynik doustnego testu tolerancji glukozy oraz zwiększony poziom hemoglobiny glikowanej.

Jednym z najgroźniejszych ostrych powikłań cukrzycy jest kwasica ketonowa, rozwijająca się na skutek ciężkiego niedoboru insuliny, głównie u chorych na cukrzycę typu pierwszego. Objawia się suchą i ciepłą skórą, odwodnieniem, głębokim i przyspieszonym oddechem, zapachem acetonu z ust, nudnościami, wymiotami oraz zaburzeniami świadomości. Innym ostrym powikłaniem jest ciężka hipoglikemia, spowodowana nadmiarem insuliny lub niedostateczną podażą glukozy.

Charakterystyczne są wilgotna i ciepła skóra, zimne poty, drżenie rąk, kołatanie serca, nagłe osłabienie i zaburzenia świadomości.

Przewlekła hiperglikemia prowadzi do powikłań mikroangiopatycznych, takich jak retinopatia, nefropatia i neuropatia cukrzycowa, oraz do powikłań makroangiopatycznych, obejmujących przyspieszony rozwój miażdżycy, zawał serca i udar mózgu. Leczenie cukrzycy obejmuje zmianę stylu życia, odpowiednią dietę, regularną aktywność fizyczną oraz farmakoterapię. W cukrzycy typu pierwszego stosuje się insulinę, natomiast w cukrzycy typu drugiego leki doustne i, w razie potrzeby, insulinę. Istotne są również edukacja pacjenta i profilaktyka powikłań.