Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Akromegalia

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.

1. Tekst do czytania

Akromegalia

64-letni mężczyzna został przyjęty do szpitala z powodu postępującego od kilku miesięcy osłabienia oraz duszności, która pojawiała się w pozycji leżącej. Zgłaszał również wzmożoną potliwość występującą od wielu lat, ból kostny i obrzęki kończyn dolnych. Dodatkowo zaobserwował zmiany w wyglądzie – powiększenie rąk, stóp i twarzoczaszki, a także zmianę barwy (obniżenie) głosu i pojawienie się trudności w wymowie.

Dotychczas pozostawał pod opieką lekarza POZ z powodu nadciśnienia tętniczego i rozpoznanej kilka lat wcześniej cukrzycy typu 2. W ostatnim okresie cukrzyca nie była dobrze wyrównana (HbA1c 10,6%) pomimo przyjmowania dużych dawek insuliny (100 j./d). W wywiadzie rodzinnym bez nadciśnienia tętniczego i cukrzycy.

Przed 15 laty w tomografii komputerowej (TK) głowy wykonanej po urazie stwierdzono guz przysadki (brak dokumentacji). Chory nie zgodził się na dalszą diagnostykę i leczenie.

Stan ogólny średni, otyłość (BMI 31 kg/m2). Skóra sucha, szorstka, pogrubiała, obrzęki kończyn dolnych sięgające połowy podudzi. Obustronna ginekomastia, skąpe owłosienie twarzy. Wyraźnie zarysowana żuchwa, duże ręce i stopy, nieproporcjonalnie duży język, niski ton głosu, poszerzenie przestrzeni międzyzębowych oraz ubytki w uzębieniu. Czynność serca miarowa 70–80/min, ciśnienie tętnicze 110/70 mm Hg, bez hipotensji ortostatycznej. Prawidłowy szmer pęcherzykowy nad polami płucnymi, brzuch miękki, bez patologicznych oporów i objawów, wątroba powiększona (ok. 5 cm poniżej łuku żebrowego), śledziona niewyczuwalna. Tarczyca powiększona z licznymi wyczuwalnymi guzkami; węzły chłonne szyjne niepowiększone(3).

Obraz kliniczny nasuwa podejrzenie akromegalii. Akromegalia jest przewlekłą chorobą związaną z nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu (GH), w której występują charakterystyczne zmiany wyglądu zewnętrznego oraz powikłania ze strony układów: sercowo-naczyniowego, oddechowego, pokarmowego oraz kostno-stawowego.

Wyniki dodatkowych badań były następujące:

1) rezonans magnetyczny (MR) przysadki – guz przysadki mózgowej wielkości 3,5 × 3,5 × 6 cm penetrujący do obu zatok jamistych.

2) pole widzenia – małe dwuskroniowe ubytki w polu widzenia

3) USG tarczycy – tarczyca powiększona w całości z licznymi zmianami ogniskowymi, największa w dolnym biegunie płata prawego, o wymiarach 26 × 24 mm

4) USG jamy brzusznej – wątroba powiększona, z cechami stłuszczenia, bez zmian ogniskowych, drogi żółciowe nieposzerzone. Pozostałe narządy jamy brzusznej bez widocznych nieprawidłowości.

Jakie jest rozpoznanie ostateczne?

Makrogruczolak przysadki wydzielający GH i prolaktynę, z penetracją nadsiodłową oraz do zatok jamistych. Wielohormonalna niedoczynność przysadki.

Leczeniem z wyboru akromegalii jest operacyjne usunięcie gruczolaka z dojścia przez zatokę klinową. Jednak, z uwagi na wielkość guza i jego penetrację do zatok jamistych oraz niewystępowanie istotnych ubytków w polu widzenia, chorego nie zakwalifikowano do leczenia neurochirurgicznego od razu po ustaleniu rozpoznania.

Początkowo zastosowano leczenie długo działającym analogiem somatostatyny (oktreotydem LAR) w celu normalizacji stężeń GH i IGF-1 i tym samym zmniejszenia objawów związanych z ich nadmiarem. Z uwagi na mieszany charakter guza z towarzyszącą hiperprolaktynemią u chorego rozpoczęto również leczenie bromokryptyną. Dodatkową korzyścią oczekiwaną w związku z leczeniem analogiem somatostatyny oraz agonistą receptora dopaminowego (bromokryptyną) jest możliwość zmniejszenia wielkości guza. Po upływie 3–6 miesięcy leczenia zaplanowano kontrolne badanie pola widzenia, MR przysadki i ponowną konsultację neurochirurgiczną w celu kwalifikacji do zabiegu operacyjnego.

Z uwagi na wole guzkowe zlecono biopsję zmian podejrzanych w obrazie USG, a ze względu na zwiększone stężenie antygenu karcynoembrionalnego (CEA) skierowano chorego na kolonoskopię (zwiększone ryzyko raka jelita grubego u chorych z akromegalią). Z powodu niewyrównanej cukrzycy chorego skierowano do poradni diabetologicznej, gdzie przeprowadzono edukację w zakresie insulinoterapii i zmodyfikowano leczenie – w trakcie leczenia analogiem somatostatyny obserwowano zmniejszenie zapotrzebowania na insulinę (80 j./d) i zmniejszenie odsetka HbA1c (7,5%). Kontynuowano dotychczasowe leczenie nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca.

2. Pytania ze zrozumienia (z oryginału)

Z jakimi dolegliwościami trafił do szpitala?

Z powodu postępującego od kilku miesięcy osłabienia oraz duszności, która pojawiała się w pozycji leżącej. Zgłaszał również wzmożoną potliwość występującą od wielu lat, ból kostny i obrzęki kończyn dolnych. Dodatkowo zaobserwował zmiany w wyglądzie – powiększenie rąk, stóp i twarzoczaszki, a także zmianę barwy (obniżenie) głosu i pojawienie się trudności w wymowie.

Na co choruje?

Nadciśnienia tętniczego i rozpoznanej kilka lat wcześniej cukrzycy typu 2.

Co w badaniu fizykalnym? objawy przedmiotowe

Stan ogólny średni, otyłość (BMI 31 kg/m2). Skóra sucha, szorstka, pogrubiała, obrzęki kończyn dolnych sięgające połowy podudzi. Obustronna ginekomastia, skąpe owłosienie twarzy. Wyraźnie zarysowana żuchwa, duże ręce i stopy, nieproporcjonalnie duży język, niski ton głosu, poszerzenie przestrzeni międzyzębowych oraz ubytki w uzębieniu. Czynność serca miarowa 70–80/min, ciśnienie tętnicze 110/70 mm Hg, bez hipotensji ortostatycznej. Prawidłowy szmer pęcherzykowy nad polami płucnymi, brzuch miękki, bez patologicznych oporów i objawów, wątroba powiększona (ok. 5 cm poniżej łuku żebrowego), śledziona niewyczuwalna. Tarczyca powiększona z licznymi wyczuwalnymi guzkami; węzły chłonne szyjne niepowiększone.

Z jakiego powodu leżał w szpitalu? (uraz, guz przysadku)

Przed 15 laty w tomografii komputerowej (TK) głowy wykonanej po urazie stwierdzono guz przysadki (brak dokumentacji). Chory nie zgodził się na dalszą diagnostykę i leczenie.

Co wykryto w badaniach? Jakie badanie bylo wykonano?

опухоль в гипофизе-guzy neuroendokrynne(!)

1) rezonans magnetyczny (MR) przysadki – guz przysadki mózgowej wielkości 3,5 × 3,5 × 6 cm penetrujący do obu zatok jamistych

2) pole widzenia – małe dwuskroniowe ubytki w polu widzenia

3) USG tarczycy – tarczyca powiększona w całości z licznymi zmianami ogniskowymi, największa w dolnym biegunie płata prawego, o wymiarach 26 × 24 mm

4) USG jamy brzusznej – wątroba powiększona, z cechami stłuszczenia, bez zmian ogniskowych, drogi żółciowe nieposzerzone. Pozostałe narządy jamy brzusznej bez widocznych nieprawidłowości.

Из обследований хотели услышать только lipidogramm i usg z doplerom.

Доп.вопрос:

Где еще выделяется гормон роста(приблизительно) кроме гипофиза. (Нейроэндокринные ткани в легких (tkanka neuroendokrynna w plucach, поджелудочной (trzustka) и guz chromochłonny).

Что является определяющим в постановке диагноза?

Изменения в ротовой полости

nieproporcjonalnie duży język, poszerzenie przestrzeni międzyzębowych oraz ubytki w uzębieniu

3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu (np. akrome-ga-lia, du-szno-ść, przy-sad-ka). W tabeli niżej pogrubiona (czerwona) sylaba to właśnie ta akcentowana — czytaj ją mocniej i nieco dłużej.

⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sie-DEM-set. — W tym tekście takich słów nie ma. Jest tu sporo terminów obcych (łacińskich, greckich), ale w mowie polskiej akcentujemy je regularnie na przedostatnią sylabę.

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent) Na co uważać przy czytaniu
akromegalia g + l osobno; nie „-gija”
mężczyzna cz=[ч], rz=[ż]; „mężczyzna”, nie „menszczyzna”
postępującego ę nosowe; ą nosowe na końcu sylaby
osłabienia ł=[w]: „oswabienia”
duszności sz=[ш], ść miękkie: „dusznoszczi”
potliwość ść na końcu miękkie: „potliwoszcz”
obrzęki rz=[ż], ę nosowe: „obżęki”
kończyn ń miękkie, cz=[ч]
twarzoczaszki rz=[ż], cz=[ч], sz=[ш]
nadciśnienia ść/si miękkie: „nadczisznienia”
tętniczego ę nosowe, cz=[ч]
cukrzycy krz=[кż], y twarde
insuliny proste, akcent na „li”
przysadki prz=[пш], si twarde tu: „przysadki”
otyłość ł=[w], ść miękkie: „otywoszcz”
szorstka sz=[ш], stk grupa spółgłosek
pogrubiała g + b wyraźnie; „pogrubiawa”
podudzi dzi miękkie: „podudżi”
ginekomastia ti=[ти] tu, nie „-cja”
owłosienie ł=[w], si miękkie: „owwoszienie”
zarysowana y twarde
żuchwa ż=[ż], chwa=[hwa]
nieproporcjonalnie cj=[ц]: „-porcjonalnie”
międzyzębowych ę nosowe: „międzyzębowych”
uzębieniu ę nosowe
pęcherzykowy ę nosowe, rz=[ż]
wątroba ą nosowe: „wątroba”
śledziona ś miękkie, dzio miękkie: „śledżiona”
tarczyca cz=[ч]
nadmiernym proste
wydzielaniem dzi miękkie
sercowo-naczyniowego cz=[ч]
rezonans s na końcu wyraźne
dwuskroniowe grupa „skr”; „dwuskroniowe”
makrogruczolak cz=[ч]
prolaktynę y twarde
somatostatyny proste, długie słowo — sylabuj
bromokryptyną y twarde, ą nosowe na końcu
hiperprolaktynemią długie; ą nosowe na końcu
kolonoskopię ę nosowe na końcu
## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos
W tekście Czytaj słownie
64-letni sześćdziesięcioczteroletni
HbA1c 10,6% HbA1c (ha-be-a-jeden-ce) dziesięć przecinek sześć procent
100 j./d sto jednostek na dobę
80 j./d osiemdziesiąt jednostek na dobę
7,5% siedem i pół procent (siedem przecinek pięć procent)
15 laty piętnastu laty
TK te-ka (tomografia komputerowa)
BMI 31 kg/m2 BMI (be-em-i) trzydzieści jeden kilogramów na metr kwadratowy
70–80/min siedemdziesiąt do osiemdziesięciu na minutę
110/70 mm Hg sto dziesięć na siedemdziesiąt milimetrów słupa rtęci
ok. 5 cm około pięciu centymetrów
MR em-er (rezonans magnetyczny)
3,5 × 3,5 × 6 cm trzy i pół na trzy i pół na sześć centymetrów
USG u-es-gie
26 × 24 mm dwadzieścia sześć na dwadzieścia cztery milimetry
GH gie-ha (hormon wzrostu)
IGF-1 i-gie-ef-jeden
CEA ce-e-a
3–6 miesięcy trzech do sześciu miesięcy

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
akromegalia akromegalia akcent na przedostatnią: „ga”, nie „li”
mężczyzna mężczyzna przedostatnia sylaba „czyz”
twarzoczaszki twarzoczaszki akcent pada na „czasz”
somatostatyny somatostatyny przy długim słowie akcent zostaje na przedostatniej „sta”… (właściwie -ty-ny) — przedostatnia to „ty”
ginekomastia ginekomastia przedostatnia „mas”, nie końcówka
makrogruczolak makrogruczolak przedostatnia „czo”
kolonoskopię kolonoskopię przedostatnia „sko”
hiperprolaktynemią hiperprolaktynemią akcent na „mi”, nie na nosówkę „ą”
diabetologicznej diabetologicznej przedostatnia „gicz”
neurochirurgicznego neurochirurgicznego przedostatnia „gicz”

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„надчиснения” twardo nadciśnienia ść + ni miękkie: [нач-щ-ние-ня]
„слєдзьона” / „следзіона” śledziona ś miękkie + dzio [дżо]: „śledżiona”
„овлосиене” twardo owłosienie si = [śi]: „owwoszienie”
„усг” jak „усг” usieniu → uzębieniu (porównaj „si”) si/zi zawsze miękkie, nie „сы/зы”
„потлівощч” twardo potliwość -ść końcowe miękkie [щч]
„дусьносци” duszności ść końcowe miękkie, nie „-сти”
„месть” / „мьесть” międzyzębowych → tu „dzy” dz po „mię” miękkie ę nosowe
„осьлабиение” osłabienia bie = [бье] miękkie, nie „би-е”

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„вантроба” (an) wątroba ą czyta się nosowo [oŋ], nie „ан”
„обренки” (en) obrzęki ę nosowe, nie „эн/ен”
„постемпуёнцего” rozbite postępującego ę i ą nosowe płynnie
„тентничего” (en) tętniczego ę nosowe na początku
„узенбиению” (en) uzębieniu ę nosowe, nie „эн”
„пехежиковы” bez nosówki pęcherzykowy ę nosowe na początku
„миендзызембовых” rozbite międzyzębowych dwa miejsca: „mię” i „zę” nosowe
„бромокриптинон” płaskie bromokryptyną -ą końcowe nosowe, nie „он”

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„менсчизна” mężczyzna cz = [ч], nie „сч”
„твароцашки” twarzoczaszki rz=[ż], cz=[ч], sz=[ш] razem
„цукрицы” twardo cukrzycy krz = [кż]: „цукжицы”
„тарцыца” tarczyca cz = [ч]: „тарчица”
„дуснощчи” bez sz duszności sz = [ш]: „душносьчи”
„виделанием” wydzielaniem dz miękkie tu „dzie” = [дże]
„пехерыковы” bez rz pęcherzykowy rz = [ż]: „пехежиковы”
„макрогруцолак” makrogruczolak cz = [ч]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„ослабиения” (twarde l) osłabienia ł = [w]: „осwабиения”
„отылощч” (twarde l) otyłość ł = [w]: „отыwощч”
„погрубяла” (twarde l) pogrubiała ł = [w]: „погрубяwа”
„надсёдловон” (twarde l) nadsiodłową ł = [w]: „надсёдwовон”
„лукy жебровего” łuku żebrowego ł = [w], ó tu nie ma; akcent na przedostatnich
„половы подудзи” (o) połowy podudzi ł = [w]: „поwовы”; dzi miękkie
„пол видзеня” pole widzenia ł = [w] w „pole” [пwе] — uwaga
„жебровего” (o zamiast ó nie ma) łuku — ł=[w] sprawdź: tu ł, nie ó

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„шорстка” z wstawką szorstka grupa „rstk” bez samogłoski wstawnej
„пшисадки” bez prz przysadki prz = [пш], potem „sad” twardo
„мендзызембовых” rwane międzyzębowych długa zbitka — sylabuj, nie łam
„хипотензйи” hipotensji -sji = [сйи] płynnie, nie „-нзйи”
„хипопрол…” gubienie hiperprolaktynemią długie — czytaj po członach
„нєпропорцьйональнє” nieproporcjonalnie cj = [ц]: „-порцйональне”

6.7. Liczby, jednostki, skróty

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„64-летни” po rosyjsku sześćdziesięcioczteroletni liczbę w wieku czytamy słownie po polsku
„ха-бэ-а-один-цэ дзесять зэро шесть” HbA1c dziesięć przecinek sześć procent przecinek dziesiętny = „przecinek”, nie „zapiataja”
„сто йота/дэ” sto jednostek na dobę „j./d” = jednostek na dobę
„сто десять на семьдесят” po ros. sto dziesięć na siedemdziesiąt mm Hg ciśnienie po polsku, „na”, nie „/”
„три и пол на три и пол” po ros. trzy i pół na trzy i pół na sześć wymiary po polsku, „×” = „na”
„БМИ тридцать один” po ros. BMI trzydzieści jeden kg/m2 liczbę po polsku

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„бромокриптина” (ros. końcówka) bromokryptyną narzędnik -ą, y twarde, nie „-ина”
„гинекомастія” (ua) ginekomastia -tia tu = [ти-а], nie „-ція”
„пролактину” (ros. biernik) prolaktynę biernik -ę nosowe, nie „-ину”
„соматостатины” (ros.) somatostatyny y twarde polskie, nie „-ины”
„przyjmować leki” = „пить лекарства” przyjmować leki rusycyzm: leki się „przyjmuje”, nie „pije”
„щитовидка повекшона” (ros.) tarczyca powiększona tłumacz w głowie, czytaj polski wyraz

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu) Objaśnienie
akromegalia przewlekła choroba z nadmiaru hormonu wzrostu; powiększają się ręce, stopy, twarz (RU: акромегалия)
duszność uczucie braku powietrza (RU: одышка)
pozycja leżąca gdy pacjent leży (RU: лёжа)
potliwość nadmierne pocenie się (RU: потливость)
obrzęki kończyn dolnych nagromadzenie płynu w nogach (RU: отёки ног)
twarzoczaszka część czaszki tworząca twarz (RU: лицевой череп)
nadciśnienie tętnicze wysokie ciśnienie krwi (RU: артериальная гипертензия)
cukrzyca typu 2 choroba z wysokim cukrem (RU: сахарный диабет 2 типа)
guz przysadki nowotwór gruczołu w mózgu (RU: опухоль гипофиза)
otyłość nadmiar masy ciała, BMI ≥30 (RU: ожирение)
ginekomastia powiększenie piersi u mężczyzny (RU: гинекомастия)
żuchwa dolna ruchoma kość twarzy (RU: нижняя челюсть)
szmer pęcherzykowy prawidłowy dźwięk oddychania nad płucami
wątroba powiększona hepatomegalia (RU: увеличенная печень)
śledziona narząd w lewym nadbrzuszu (RU: селезёнка)
tarczyca gruczoł na szyi (RU: щитовидная железа)
węzły chłonne „filtry” układu odpornościowego (RU: лимфоузлы)
hormon wzrostu (GH) hormon przysadki regulujący wzrost (RU: гормон роста)
makrogruczolak duży, łagodny guz gruczołowy (>1 cm)
zatoki jamiste przestrzenie żylne po bokach przysadki
niedoczynność przysadki niedobór hormonów przysadki
somatostatyna hormon hamujący wydzielanie GH
oktreotyd LAR lek — długo działający analog somatostatyny
bromokryptyna lek hamujący prolaktynę (agonista dopaminy)
hiperprolaktynemia nadmiar prolaktyny we krwi
kolonoskopia wziernikowanie jelita grubego
antygen karcynoembrionalny (CEA) marker nowotworowy we krwi
insulinoterapia leczenie insuliną

Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.