Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Astma zawodowa.

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.


1. Tekst do czytania

Astma zawodowa.

41-letni, niepalący mężczyzna, pracownik sklepu papierniczego z punktem ksero, zgłosił się do lekarza z powodu występujących od kilku miesięcy dolegliwości pod postacią suchego kaszlu i duszności z "grą w piersiach". Objawy te rozpoczęły się po upływie około 3 tygodni po infekcji dróg oddechowych; pojawiały się początkowo sporadycznie, a następnie prawie we wszystkie dni robocze, po kilku godzinach pracy i ustępowały samoistnie. Okresowo pojawiały się też duszności nocne. Podczas przerw weekendowych oraz urlopów dolegliwości te nie występowały. Pacjent łączył je z zapachem wydobywającym się z kserokopiarki, którą obsługiwał.

W badaniach spirometrycznych stwierdzono cechy zaburzeń obturacyjnych; próba rozkurczowa z β2-mimetykiem krótko działającym (salbutamol) dała wynik dodatni. Nie było zmian patologicznych na wykonanym radiogramie klatki piersiowej. Punktowe testy skórne z powszechnie występującymi alergenami środowiska domowego i komunalnego (roztocze kurzu domowego, pyłki traw, drzew i chwastów, pleśnie, pierze) dały wyniki ujemne. Stwierdzono małe całkowite stężenie IgE w surowicy; nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał przeciwko alergenom kurzu domowego, pyłków traw i drzew. U pacjenta rozpoznano astmę nieatopową i wdrożono leczenie wziewnymi preparatami glikokortykosteroidu i β2-mimetyku długo działającego, które przyniosło poprawę.

Podczas przerw w pracy i urlopów lekarz powziął podejrzenie zawodowej etiologii astmy i skierował pacjenta do Poradni Chorób Zawodowych właściwego terenowo Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (jednostki I stopnia orzeczniczego w zakresie chorób zawodowych). Ponieważ placówka ta nie miała technicznych możliwości przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki, pacjent został skierowany do jednostki II stopnia orzeczniczego (do Instytutu Medycyny Pracy) w celu wykonania badania w trybie konsultacyjnym, gdzie przeprowadzono postępowanie diagnostyczno-orzecznicze, w tym swoistą próbę prowokacyjną. Analiza wywiadu ujawniła informacje sugerujące chorobę alergiczną pochodzenia zawodowego wywołaną uczuleniem na alergeny o małej masie cząsteczkowej.

Przeprowadzono następnie analizę narażenia zawodowego badanego pod kątem występowania w jego środowisku pracy czynników o działaniu alergizującym (potencjalne alergeny zawodowe/ zawodowe czynniki uczulające). Ze względu na zaobserwowane przez pacjenta nasilanie się dolegliwości podczas obsługi kserokopiarki zanalizowano skład tonera używanego w tym urządzeniu. Analiza ta wykazała, że składnikiem tonera jest m.in. poli-n-butylo-metakrylan. Akrylany są znaną grupą alergenów zawodowych, udowodniono możliwość wywoływania przez nie astmy. Przypadki takie opisywano m.in. u modelarzy używających klejów akrylanowych, kosmetyczek, protetyków stomatologicznych i producentów aparatów słuchowych.

Astma zawodowa

Jakie dolegliwości zgłosił pacjent?

Z czym powiązane są te dolegliwości według pacjenta?

Jakie badania zostały przeprowadzone i jakie są ich wyniki?

Gdzie dostał skierowanie?

Czy powiązane są dolegliwości z pracą?

Substancji który wywołały chorobę ?

Як проводяться алергічні тести – punktowe testy skórne?

Відповіді:

Jakie dolegliwości zgłosił pacjent?

Zgłosił się do lekarza z powodu występujących od kilku miesięcy dolegliwości pod postacią suchego kaszlu i duszności z "grą w piersiach". Objawy te rozpoczęły się po upływie około 3 tygodni po infekcji dróg oddechowych; pojawiały się początkowo sporadycznie, a następnie prawie we wszystkie dni robocze, po kilku godzinach pracy i ustępowały samoistnie. Okresowo pojawiały się też duszności nocne.

Z czym powiązane są te dolegliwości według pacjenta?

Podczas przerw weekendowych oraz urlopów dolegliwości te nie występowały

Jakie badania zostały przeprowadzone i jakie są ich wyniki?

Gdzie dostał skierowanie?

Do Instytutu Medycyny pracy.

Czy powiązane są dolegliwości z pracą?

Tak (...pojawiały się początkowo sporadycznie, a następnie prawie we wszystkie dni robocze…)

Substancji który wywołały chorobę ?

Składnikiem tonera jest m.in. poli-n-butylo-metakrylan. Akrylany są znaną grupą alergenów zawodowych, udowodniono możliwość wywoływania przez nie astmy.

Як проводяться алергічні тести – punktowe testy skórne?

W rutynowej diagnostyce alergologicznej wykonuje się przede wszystkim dwa rodzaje testów: skórne testy punktowe oraz naskórkowe testy płatkowe, które różnią się rodzajem reakcji immunologicznej zachodzącej w trakcie testu, sposobem wykonania oraz czasem odczytu wyniku.

Skórne testy punktowe (STP).

Testy te przeprowadza się zwykle w obrębie przedramienia, na obszarze skóry, na której nie ma żadnych chorobowych wykwitów. Najpierw nakłada się kroplę alergenu, którą następnie przekłuwa się z użyciem specjalnego jednorazowego nożyka, zwanego lancetem Morrowa Browna., aby wprowadzić alergen do górnych warstw skóry, gdzie znajdują się niezbędne komórki dające natychmiastowy odczyn widoczny na skórze. Prawidłowe wykonanie STP wymaga nałożenia również dwóch kontroli: kontrolę dodatnią stanowi roztwór histaminy w stężeniu 1:1000, a kontrolę ujemną - roztwór soli fizjologicznej. W przypadku histaminy zawsze powinno się obserwować reakcję, tj. powstanie rumienia, lekkie uniesienie skóry (bąbel histaminowy) i niewielki świąd. Nie jest to wynik dodatni testu, a jedynie prawidłowa reakcja skóry, umożliwiająca dalsze testowanie. Wyniki odczytuje się po 20 minutach od nałożenia testów po porównaniu ich z próbami kontrolnymi. Jeśli w miejscu nałożenia alergenu pojawi się świąd oraz bąbel (tzw. bąbel alergenowy), którego średnica jest przynajmniej równa średnicy bąbla histaminowego, wynik uznaje się za dodatni.

Naskórkowe testy płatkowe.

NTP wykonuje się na niezmienionej skórze pleców, gdzie alergeny umieszczone w wazelinie nakłada się w specjalnych komorach i przykleja za pomocą plastrów. Plastry z alergenami powinny być w ciągłym kontakcie ze skórą przez 48 godzin. Po upływie tego czasu testy się usuwa i dokonuje się pierwszego odczytu. Kolejny odczyt ma miejsce po upływie trzeciej doby (po 72 h) od nałożenia. W trakcie obecności testów na skórze chory nie powinien moczyć tej okolicy pleców. Standardowy zestaw alergenów stosowany do NTP składa się z najczęstszych alergenów powodujących reakcję. Są to przede wszystkim metale (chrom, kobalt, nikiel), konserwanty, substancje zapachowe, leki (neomycyna) oraz barwniki. Istnieje również odpowiednio dobrany zestaw do robienia testów u dzieci.

Wyróżnia się cztery główne i najpopularniejsze rodzaje uczuleń, które determinują zarówno reakcję organizmu jak i sposób leczenia.

Alergia pokarmowa. ...

Alergia kontaktowa. ...

Alergie wziewne. ...

Alergie na jad owadów

Alergie na leki

Rozróżniamy 4 podstawowe rodzaje alergii w zależności od jej przyczyn czyli sposobu kontaktu z alergenem:

1.Alergia pokarmowa

Reakcja alergiczna następuje w wyniku spożycia pokarmu, na który dana osoba jest uczulona. Za alergię pokarmową odpowiadają geny, dlatego bardzo często ten sam typ alergii występuje w całej rodzinie.

Białko mleka – nie tylko krowiego ale także sojowego i owczego.

Białko jaja kurzego – ilość alergenów zmniejsza się w nim, jeśli je upieczemy (ok. 30 min w 180 st. C). Dlatego niektóre osoby uczulone na jajo mogą jeść np. ciasta z jego dodatkiem.

Ryby – by wystąpiła reakcja alergiczna, czasem wystarczy jej zapach czy dotknięcie.

Orzechy – a zwłaszcza orzechy arachidowe (ziemne) – są tak silnym alergenem, że nawet ich śladowa ilość może wywołać wstrząs anafilaktyczny

Owoce i warzywa – najczęściej uczulają: seler, cytrusy, poziomki, wiśnie i czereśnie oraz truskawki.

2.Alergia kontaktowa

Alergia kontaktowa pojawia się w wyniku bezpośredniego zetknięcia się skóry z substancją alergizującą. W tym przypadku odpowiedzią są zmiany na skórze: od lekkich zaczerwienień, przez wysypki, pokrzywki, świąd, aż po najbardziej uciążliwe pęcherze i ranki.

Co najczęściej wywołuje alergię kontaktową?

Nikiel, chrom i kobalt – mogą znajdować się w biżuterii i innych ozdobach, monetach, zapięciach, haftkach, klamrach od pasków czy guzikach.

Barwniki – np. te używane do barwienie tkanin jak formalina

Kosmetyki – a dokładnie zawarte w nich substancje chemiczne, zapachowe i konserwanty

Tworzywa sztuczne (poliwęglan, polietylen, guma, lateks, plastik) – spotykane w wielu przedmiotach codziennego użytku.

3.Alergia wziewna

Za reakcje alergiczną w przypadku alergii wziewnej odpowiadają substancje znajdujące się w powietrzu. Możemy podzielić je na sezonowe (pyłki roślin, najczęściej traw) i całoroczne (np. roztocza, grzyby czy sierść zwierząt).

Co najczęściej wywołuje alergię wziewną?

Roztocze kurzu – znajdują się m.in. w dywanach, zasłonach, pościeli.

Sierść zwierząt – m.in. kotów i psów.

Pyłki roślin.

4.Uczulenie na jad owadów

Alergia na jad owadów to reakcja organizmu na związki chemiczne w nim obecne. Najwięcej uczuleń wywołują owady z rzędu błonkoskrzydłych – pszczoły, trzmiele, osy i szerszenie oraz mrówkowate. Okres lotu tych owadów, a tym samym zwiększone ryzyko użądlenia występuje od kwietnia do października. Inne owady niż błonkoskrzydłe uczulają o wiele rzadziej, brak jest również odpowiednich metod do diagnozowania tych alergii.

Uczulenie na jad może spowodować dwa rodzaje reakcji organizmu – miejscową (obrzęk, zaczerwienienie, pokrzywka) oraz ogólnoustrojową, mogącą zakończyć się wstrząsem anafilaktycznym. Anafilaksja, z uwagi na nasilone objawy ze strony układu oddechowego i układu krążenia, stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga szybkiego podania leków antyhistaminowych oraz adrenaliny.

  1. Alergia na leki

3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu (np. as-tma, za-wo-do-wa, du-szno-ść). W tabeli niżej pogrubiona (czerwona) sylaba to ta akcentowana — czytaj ją mocniej i nieco dłużej.

⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sie-DEM-set. — W tym tekście takich słów nie ma. Słowo fizjologicznej (sól fizjologiczna) akcentujemy regularnie na przedostatnią: fizjolo-gicz-nej.

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent) Na co uważać przy czytaniu
astma grupa „stm”; nie wstawiać samogłoski
zawodowa proste, akcent na „do”
niepacy ą nosowe: „niepalący”
papierniczego cz=[ч]
zgłosił g + ł: „zgwosił”
dolegliwości ść miękkie na końcu
suchego s + u; „suhego”, ch=[h]
kaszlu sz=[ш]: „kaszlu”
duszności sz=[ш], ść miękkie
infekcji cj=[ц]: „infekcji”
oddechowych ch=[h] na końcu
sporadycznie cz=[ч]
samoistnie s+t; „samoistnie”
weekendowych „łikendowych”; ee czyta się długo
urlopów proste; ó=[u]: „urlopuf”
kserokopiarki ks na początku wyraźne
obsługiwał g + i; „obswugiwał”
spirometrycznych cz=[ч]
obturacyjnych cj=[ц]: „-cyjnych”
rozkurczowa rz tu osobno r+z? nie — „rozkurczowa” [-rzczowa]; cz=[ч]
salbutamol proste, akcent na „ta”
dodatni proste
radiogramie proste, „radiogramie”
klatki tk grupa; „klatki”
piersiowej si miękkie: „piersiowej”
punktowe „punktowe”; nkt grupa
skórne ó=[u]: „skurne”
roztocze cz=[ч]; „roztocze”
kurzu rz=[ż]: „kużu”
pyłki ł=[w], y twarde: „pywki”
chwastów chw=[hw], ó=[u]: „hwastuf”
pleśnie ś miękkie: „pleśnie”
pierze rz=[ż]: „pieże”
swoistych „swoistych”
przeciwciał prz=[пш], ciał miękkie
nieatopo ą nosowe na końcu
wziewnymi wz na początku; „wziewnymi”
glikokortykosteroidu długie — sylabuj powoli
orzeczniczego rz=[ż], cz=[ч]: „ożecznicze­go”
diagnostyczno-orzeczniczą cz=[ч], rz=[ż]
prowokacyj cj=[ц], ą nosowe
cząsteczkowej cz=[ч] (dwa razy), ą nosowe
narażenia rz tu = r+ż „narażenia”
toner „toner”, akcent na pierwszą (dwusyl.)
poli-n-butylo-metakrylan bardzo długie — czytaj po członach, spokojnie
akrylany y twarde
protetyków ó=[u]: „protetykuf”
słuchowych ł=[w], ch=[h]: „swuhowych”
## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos
W tekście Czytaj słownie
41-letni czterdziestojednoletni
3 tygodni trzech tygodni
kilku godzinach kilku godzinach
β2-mimetykiem beta-dwa-mimetykiem
IgE i-gie-e
I stopnia pierwszego stopnia
II stopnia drugiego stopnia
STP es-te-pe (skórne testy punktowe)
NTP en-te-pe (naskórkowe testy płatkowe)
1:1000 jeden do tysiąca
20 minutach dwudziestu minutach
48 godzin czterdziestu ośmiu godzin
72 h siedemdziesiąt dwie godziny
180 st. C sto osiemdziesiąt stopni Celsjusza
4 podstawowe cztery podstawowe
30 min trzydzieści minut

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
zawodowa zawodowa akcent na przedostatnią „do”, nie końcówkę
spirometrycznych spirometrycznych przedostatnia „trycz”
kserokopiarki kserokopiarki przedostatnia „ar”
glikokortykosteroidu glikokortykosteroidu przedostatnia „ro” w długim słowie
prowokacyj prowokacyj akcent na „cyj”, nie na nosówkę
anafilaksja → anafilaksja anafilaksja przedostatnia „lak”
diagnostyczno diagnostyczno przedostatnia „tycz”
metakrylan metakrylan → poli-n-butylo-metakrylan czytaj po członach, akcent ostatniego członu na „la”
histaminowy histaminowy przedostatnia „no” — to akurat poprawnie, ćwicz
oddechowego oddechowego przedostatnia „cho”

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„персьйовей” twardo piersiowej si = [śi] miękkie: „персьёвей”
„плесьне” z sz pleśnie ś miękkie [щ], nie „плешне”
„щвист” źle świszczący → tu „swoistych” si/św zawsze miękkie
„дусьносци” twardo duszności -ść końcowe miękkie [щч]
„долегливосци” dolegliwości -ść miękkie, nie „-сти”
„щвоистых” swoistych sw = [св], potem „istych” — nie mylić ze „ś”
„пшецивциал” twardo przeciwciał ciał = [чял] miękkie
„консультацийны” konsultacyjnym → si/ci miękkie ci zawsze miękkie [чи]

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„непалёнцы” rozbite niepacy ą nosowe płynnie [oŋ]
„нєатоповон” (on) nieatopo -ą końcowe nosowe, nie „он”
„чонстечковей” rozbite cząsteczkowej ą nosowe „czą”
„вджевны” bez nosówki wziewnymi tu nie ma nosówki — uwaga, „wz” nie „ę”
„стенжене” (en) stężenie ę nosowe „stę”
„провокацийнон” (on) prowokacyj -ą końcowe nosowe
„просбен” próbę -ę końcowe nosowe, nie „эн”
„вджеводзкего” Wojewódzkiego tu nie ma nosówki, nie wstawiaj

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„каслю” bez sz kaszlu sz = [ш]: „кашлю”
„спорадичне” bez cz sporadycznie cz = [ч]: „спорадычне”
„роцточе” źle roztocze rz/cz: „zt” twardo + cz=[ч]
„куру / кузу” kurzu rz = [ż]: „кужу”
„пьере” = pie-re pierze rz = [ż]: „пьеже”
„спирометричных” bez cz spirometrycznych cz = [ч]
„вджевны” wziewnymi wz = [вж], nie „вдж”
„протетыкув” bez cz protetyków tu cz nie ma — uwaga; ó=[u]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„зглосил” (twarde l) zgłosił ł = [w]: „згwосиw”
„пылки” (twarde l) pyłki ł = [w], y twarde: „пыwки”
„слуховых” (twarde l) słuchowych ł = [w], ch=[h]: „сwухових”
„урлопов” (o) urlopów ó = [u]: „урлопуф”
„скорне” (o) skórne ó = [u]: „скурне”
„хвастов” (o) chwastów ó = [u], chw=[hw]: „хвастуф”
„протетыков” (o) protetyków ó = [u]: „протетыкуф”
„малой масы” (twarde) małej masy ł = [w]: „маwэй”

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„астима” z samogłoską astma grupa „stm” bez wstawki
„самоистне” rwane samoistnie grupa „st” + n płynnie
„кляткі” klatki grupa „tk” bez wstawki
„пунктове” rwane punktowe grupa „nkt” — nie gubić „k”
„ксерокопярки” kserokopiarki „ks” na początku wyraźnie
„вджевнымі” wziewnymi „wz” na początku — dźwięczne

6.7. Liczby, jednostki, skróty

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„41-летни” po ros. czterdziestojednoletni wiek czytamy słownie po polsku
„бета два” płasko / „бэта2” β2 = beta-dwa symbol grecki β = „beta”, cyfra po polsku
„и-гэ-йэ” po ros. IgE = i-gie-e skrót literujemy po polsku
„едэн до тыщ” 1:1000 = jeden do tysiąca „:” = „do”
„сорок осемь годзин” po ros. 48 godzin = czterdziestu ośmiu godzin dopełniacz po polsku
„семдесёнт два ха” 72 h = siedemdziesiąt dwie godziny „h” = godziny

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
„salbutamól” (ó) salbutamol zwykłe o, akcent na „ta”, nie „-муль”
„toner” z ros. akcentem na ostatnią toner akcent na przedostatnią (pierwsza w 2-syl.)
„akrylany” = „акрилаты” (ros.) akrylany polska końcówka -any, nie „-аты”
„препаратами” (ros. narz.) preparatami tłumacz w głowie, czytaj polski wyraz
„brać/pić leki” = „пить” wdrożono leczenie / preparatami rusycyzm: leki się „stosuje”, nie „pije”
„пацієнт” (ua) pacjent -cj = [ц]: „пацйент”, nie „-ціент”

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu) Objaśnienie
astma zawodowa astma wywołana czynnikiem w miejscu pracy (RU: профессиональная астма)
sklep papierniczy sklep z artykułami biurowymi (RU: магазин канцтоваров)
punkt ksero miejsce kopiowania dokumentów (RU: копировальный пункт)
suchy kaszel kaszel bez wydzieliny (RU: сухой кашель)
duszność z „grą w piersiach” świszczący oddech (RU: одышка со свистом)
infekcja dróg oddechowych zakażenie układu oddechowego (RU: ОРВИ)
ustępowały samoistnie mijały same, bez leczenia
spirometria badanie czynności płuc (RU: спирометрия)
zaburzenia obturacyjne zwężenie oskrzeli, utrudniony wydech
próba rozkurczowa test po leku rozszerzającym oskrzela
β2-mimetyk lek rozszerzający oskrzela (salbutamol)
radiogram klatki piersiowej RTG płuc (RU: рентген грудной клетки)
punktowe testy skórne testy alergiczne nakłuwane (RU: прик-тесты)
roztocze kurzu domowego mikroskopijne pajęczaki w kurzu (RU: пылевые клещи)
pyłki traw, drzew, chwastów alergeny roślinne (RU: пыльца)
pleśnie grzyby pleśniowe (RU: плесень)
IgE przeciwciało odpowiedzialne za alergię
swoiste przeciwciała przeciwciała przeciw konkretnemu alergenowi
astma nieatopowa astma bez podłoża alergicznego klasycznego
glikokortykosteroid wziewny lek przeciwzapalny do wdychania
Poradnia Chorób Zawodowych placówka orzekająca o chorobach zawodowych
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy jednostka I stopnia orzeczniczego
Instytut Medycyny Pracy jednostka II stopnia orzeczniczego
swoista próba prowokacyjna test wywołujący objawy danym alergenem
alergeny o małej masie cząsteczkowej drobne związki chemiczne uczulające
toner proszek/barwnik do drukarki, kserokopiarki
poli-n-butylo-metakrylan składnik tonera, akrylan uczulający
akrylany grupa związków-alergenów zawodowych
protetyk stomatologiczny technik wykonujący protezy zębowe
lancet Morrowa Browna jednorazowy nożyk do testów skórnych
histamina substancja kontrolna dodatnia w teście
sól fizjologiczna roztwór NaCl, kontrola ujemna
bąbel histaminowy reakcja wzorcowa na histaminę
naskórkowe testy płatkowe testy kontaktowe na plecach (48–72 h)
anafilaksja / wstrząs anafilaktyczny gwałtowna, groźna reakcja alergiczna (RU: анафилаксия)

Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.