Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Dna moczanowa (tekst podobny)
Dna moczanowa to choroba spowodowana hiperurykemią, czyli podwyższonym poziomem kwasu moczowego we krwi. Jest to sytuacja, gdy stężenie moczanu w osoczu przekracza 360 μmol/l (6,0 mg/dl).
Dna moczanowa występuje głównie u mężczyzn w średnim i starszym wieku. Rzadziej chorują kobiety, u których choroba rozwija się po menopauzie. Częstość występowania dny moczanowej zwiększa się wraz z innymi chorobami cywilizacyjnymi – nadwagą, otyłością, nadciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienną serca, cukrzycą.
Z czasem odkładające się w stawach złogi kryształów moczanu sodu powodują niszczenie chrząstki i nasad kostnych, a także otaczających ścięgien i więzadeł, co prowadzi do zniekształceń stawów i niesprawności.
Złogi kryształów powstają również w innych miejscach organizmu, formując tzw. guzki dnawe. W zaawansowanym stadium choroby dochodzi do uszkodzenia różnych narządów wewnętrznych – głównie choroby nerek i kamicy moczowej.
Objawy dny moczanowej to przede wszystkim nawracające ataki zapalenia stawów. Ataki dny moczanowej objawiają się zaczerwienieniem, obrzękiem, podwyższoną ciepłotą skóry w miejscu zapalenia, ale przede wszystkim silnym bólem. Towarzyszyć temu może ogólne zmęczenie i podwyższona temperatura ciała. Ataki dny moczanowej często występują w nocy.
Celem leczenia jest utrzymanie stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi poniżej 6mg/dl (360µmol/l), a w przypadku pacjentów z ciężką dną z obecnością guzków dnawych i częstymi napadami zapalenia stawów poniżej 5mg/dl (300 µmol/l).
Podstawą zapobiegania napadom jest dieta ubogopurynowa. Zalecamy rezygnację z piwa i stężonych alkoholi. Proponujemy dietę alkalizującą czyli bogatą w warzywa (z wyjątkiem strączkowych) oraz nabiał, ponieważ w alkalicznym środowisku trudniej wytrącają się kryształy moczanu sodu.
Dieta jest wystarczającym zaleceniem dla pacjentów z hiperurykemią bezobjawową, czyli tych, u których stwierdzono podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi, ale nie mieli dotąd ostrego zapalenia stawu.
W menu powinny dominować warzywa, owoce, przetwory mleczne, jaja oraz chude źródła białka i tłuszcze z przewagą roślinnych. Pacjent dotknięty chorobą powinien zwiększyć spożycie płynów w ilości do około 3 litrów na dobę, aby zapobiegać zagęszczeniu moczu i krystalizacji soli kwasu moczowego w kanalikach nerkowych.
Do produktów, których spożycie powinno się znacznie ograniczyć, a nawet zupełnie wyeliminować, należą: podroby, wołowina, wieprzowina, mięso z indyka i z gęsi, buliony i wywary mięsne, sardynki, szproty, śledzie, tuńczyk, dorsz, łosoś, makrela, pstrąg, owoce morza, konserwy, wysokoprocentowe alkohole oraz piwo.
Kto choruje najczęściej? – mężczyźni, osoby starsze, osoby z nadwagą, osoby prowadzące nieprawidłowy tryb życia.
Gdzie się odkładaje kwas moczowy? – stawy, nerki
Objawy – ból, zaczerwienienie, obrzęki, podwyższoną ciepłotą skóry w miejscu zapalenia. Towarzyszyć temu może ogólne zmęczenie i podwyższona temperatura ciała.
Dieta.
Co jest ważniejsze – dieta czy leczenie farmakologiczne?
W języku polskim akcent pada zwykle na przedostatnią sylabę wyrazu. W tabeli poniżej pogrubiona (czerwona) sylaba = sylaba akcentowana. Czytaj wolno, długie wyliczenia produktów czytaj z pauzą po przecinku.
⚠️ Wyjątki (akcent cofnięty: gra-MA-ty-ka; liczebniki czte-RY-sta) — w TYM tekście nie występują. Uwaga na jednostki (μmol/l, mg/dl) i litry płynów, które trzeba rozwinąć przy czytaniu.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| dna moczanowa | cz=[ч] → „дна мо-ча-но-ва" |
| hiperurykemią | obce; ę nosowe na końcu → „...-ке-мён" |
| podwyższonym po-ziomem | ż=[ż], sz=[ш] |
| kwasu moczowego | cz=[ч] |
| stężenie moczanu | ę nosowe, ż=[ż], cz=[ч] |
| męż-czyzn | ę nosowe, ż=[ż], cz=[ч] → „мэнж-чызн" |
| średnim | ś=[щь] → „щьред-ним" |
| menopauzie | „мe-нo-пау-зие" |
| czę-stość | ę nosowe, ść miękkie |
| chorobami cywilizacyjnymi | ch=[h], cj=[ць] |
| nadwagą o-ty-łością | ą nosowe, ść miękkie |
| nad-ciś-nieniem tętniczym | ść/ci=[ći], ę nosowe, cz=[ч] |
| nie-do-krwien-ną | krw twarde, ę nosowe |
| cukrzycą | krz=[кш], ą nosowe → „цу-кшы-цон" |
| odkładające | kł=[кw], ją nosowe |
| złogi krysz-ta-łów | ł=[w], krz/szt=[штаw] |
| moczanu sodu | cz=[ч] |
| chrząst-ki | chrz=[хш], ą nosowe → „хшонст-ки" |
| nasad kostnych | spokojnie |
| ścięgien | ś=[щь], ę nosowe → „щьцен-гien" |
| wię-zadeł | wi=[wi], ę nosowe |
| znie-kształ-ceń | kszt=[кшт], ł=[w], ń miękkie |
| nie-spraw-ności | ś/ść miękkie |
| guzki dnawe | dn dźwięczne |
| zaawansowanym stadium | dziel powoli |
| kamicy moczowej | cz=[ч] |
| na-wracające ataki | rw twarde |
| zaczerwienieniem | cz=[ч], wi=[wi] |
| obrzękiem | rz=[ż], ę nosowe → „о-бжэн-kiem" |
| podwyższoną ciepłotą | ż=[ż], sz=[ш], ci=[ći], ł=[w] |
| silnym bólem | si=[śi], ó=[u] → „щиl-ным буl-ем" |
| zmęczenie | ę nosowe, cz=[ч] |
| ubogopurynowa dieta | długie; sylaba po sylabie |
| rezygnację z piwa | cję nosowe |
| alkalizującą | ją nosowe |
| wa-rzywa | rz=[ż] → „ва-żыва" |
| strącz-ko-wych | ą nosowe, cz=[ч] |
| nabiał | bi=[bi] miękkie, ł=[w] |
| wytrącają się | ą nosowe |
| bezobjawową | bj=[бй] |
| przet-wo-ry mleczne | prz=[пш], cz=[ч] |
| spożycie płynów | ż=[ż], ł=[w], ó=[u] |
| za-gęsz-czeniu | ę nosowe, szcz=[шч] |
| krystalizacji soli | cji=[-цьі] |
| kanalikach ner-kowych | r twarde |
| podroby | spokojnie |
| wo-ło-wina, wieprzowina | ł=[w], prz=[пш] |
| buliony i wywary | li=[li] miękkie |
| sardynki, szpro-ty, śledzie | sz=[ш], ś=[щь] |
| tuń-czyk, dorsz, łosoś | ń miękkie, sz=[ш], ł=[w], ś=[щь] |
| makrela, pstrąg | ą nosowe → „пстронг" |
| owoce morza | rz=[ż] → „мо-жа" |
| konserwy | r twarde |
| ## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos |
| Zapis | Czytaj na głos |
|---|---|
| 360 μmol/l | „trzysta sześćdziesiąt mikromoli na litr" |
| 6,0 mg/dl | „sześć przecinek zero miligrama na decylitr" |
| poniżej 6 mg/dl | „poniżej sześciu miligramów na decylitr" |
| poniżej 5 mg/dl | „poniżej pięciu miligramów na decylitr" |
| 300 µmol/l | „trzysta mikromoli na litr" |
| do około 3 litrów na dobę | „do około trzech litrów na dobę" |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| mocza-NO-wa | mocza-no-wa | przedostatnia no |
| hiperury-ke-MIĄ | hiperury-ke-mią | akcent na ke, nie na końcówkę |
| meno-PAU-zie | meno-pau-zie | przedostatnia pau |
| zniekształ-CEŃ | zniekształ-ceń | dwusylab. blok — czytaj zniekszta-łceń z akcentem na ł(ceń) |
| zaawanso-WA-nym | zaawanso-wa-nym | przedostatnia wa |
| krystaliza-CJI | krystali-za-cji | akcent na za, nie na cji |
| kanali-KACH | kana-li-kach | przedostatnia li |
| wołow-I-na | woło-wi-na | akcent na wi |
| wieprzow-I-na | wieprzo-wi-na | przedostatnia wi |
| konser-WY | kon-ser-wy | akcent na ser |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| sred-nim [s twarde] | śred-nim [śr] | ś miękkie → „щьред-ним" |
| sil-nym [s twarde] | sil-nym [śi] | S-I zawsze miękkie → „щиl-ным" |
| scieg-ien [s twarde] | ścię-gien [śće] | ść miękkie → „щьцен-гien" |
| niespraw-nosci [твёрдо] | nie-spraw-ności [śći] | ść na końcu miękkie |
| czes-tosc [твёрдо] | czę-stość [śći] | ść miękkie |
| podwyzszona ciep-lota [c twarde] | cie-pło-tą [će] | ci miękkie → „ће-пwо-тон" |
| krystaliza-cji [твёрдо] | krystali-za-cji [cji=цьі] | końcówka -cji miękka |
| sledzie [s twarde] | śle-dzie [śl] | ś miękkie → „щье-дźе" |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| hiperuryke-mia [а] | hiperury-ke-mią [мён] | ą na końcu = nosowe → „мён" |
| stе-żenie [э] | stę-że-nie [стэн] | ę nosowe → „стэн-же-не" |
| mеż-czyzn [э] | męż-czyzn [мэнж] | ę nosowe → „мэнж-чызн" |
| czes-tosc [э] | czę-stość [чен] | ę nosowe |
| cu-крзы-cа [а] | cu-krzy-cą [цон] | ą nosowe → „цу-кшы-цон" |
| chrzast-ki [а] | chrząst-ki [хшон] | ą nosowe → „хшонст-ки" |
| scieg-ien [без ę] | ścię-gien [ę] | ę w ścię — nie gubić nosowości |
| obrze-kiem [э] | o-brzę-kiem [бжэн] | ę nosowe → „о-бжэн-kiem" |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| dna mocza-новa [ц] | dna mocza-no-wa [ч] | cz=[ч] |
| radziej [рад] | rzadziej [ż] | rz=[ż] → „жадźей" |
| meż-цызн [ц] | mężczyzn [ч] | cz=[ч] po ż |
| warzy-wa [рз] | wa-rzywa [ż] | rz=[ż] → „ва-жыва" |
| obrze-kiem [рз] | o-brzę-kiem [ż] | rz=[ż] → „о-бжэн" |
| owoce morza [рз] | owoce mo-rza [ż] | rz=[ż] → „мо-жа" |
| szproty [с] | szpro-ty [ш] | sz=[ш] |
| podwyższoną [з] | pod-wyż-szo-ną [ż, ш] | ż dźwięczne + sz=[ш] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| bo-lem [о] | bó-lem [u] | ó=[u] → „буl-ем" |
| zlogi krysztalow [л, о] | zło-gi krysz-ta-łów [w, u] | ł=[w], ó=[u] → „зwо-ги-кшта-wуф" |
| ciep-lota [л] | cie-pło-tą [w] | ł=[w] → „ће-пwо-тон" |
| odkladajace [л] | odkła-da-ją-ce [w] | ł=[w] → „одкwа-да-йон-це" |
| sol kwasu [OK?] | so-li kwasu | tu o zwykłe, NIE ó — nie zmieniaj |
| plynow [л, о] | pły-nów [w, u] | ł=[w], ó=[u] → „пwы-нуф" |
| loso-s [л, о] | ło-soś [w] | ł=[w] → „wо-сощь" |
| wolowina [л] | wo-ło-wina [w] | ł=[w] → „во-wо-вина" |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| chrzastki [хр+стк] | chrząst-ki [хшонстки] | chrz=[хш] + ą nosowe |
| zniekształceń [zlepione] | znie-kształ-ceń | dziel znie-kszta-łceń, kszt=[кшт] |
| niedo-krwienna [krw → krf] | niedo-krwien-ną [крв] | krw twarde dźwięczne |
| pstrąg [пстр zlep.] | pstrąg [пстронг] | pstr + ą nosowe → „пстронг" |
| strączkowych [стр+чк] | strącz-ko-wych [стронч] | ą nosowe + cz=[ч] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „360 μmol/l" cyframi | „trzysta sześćdziesiąt mikromoli na litr" | jednostkę rozwijamy słowem |
| „6,0 mg/dl" jak „6 кропка 0" | „sześć przecinek zero miligrama na decylitr" | przecinek czytamy słowem |
| „poniżej 6 mg/dl" | „poniżej sześciu miligramów na decylitr" | po „poniżej" dopełniacz |
| „300 µmol/l" | „trzysta mikromoli na litr" | µmol/l słowami |
| „3 litrów" cyfrą | „do około trzech litrów na dobę" | po „około" dopełniacz |
| „trzista" | „trzy-sta" (300/360) | liczebnik: trzy-sta, nie „триста" |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| nirki (z ukr.) | ner-ki | interferencja: po polsku nerki, nie „нирки" |
| radziej (без rz) | rzadziej [ż] | rz dźwięczne „ж", nie „р" |
| mężczyzn-y [-i?] | męż-czyzn [-zn] | końcówka -czyzn, twardo na końcu |
| chrzast-ka [хр русское] | chrząst-ka [хш] | chrz=[хш], nie rosyjskie „хр" |
| meno-pauz-je [-je по-рус.] | meno-pau-zie [-zie] | polskie -zie, nie rosyjskie -зе |
| dodawanie treści spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | strategia pytań na egzaminie |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| dna moczanowa | подагра |
| hiperurykemia | гиперурикемия (повышенная мочевая кислота) |
| kwas moczowy | мочевая кислота |
| stężenie moczanu w osoczu | концентрация урата в плазме |
| moczan sodu | урат натрия |
| choroby cywilizacyjne | болезни цивилизации |
| nadwaga, otyłość | избыточный вес, ожирение |
| nadciśnienie tętnicze | артериальная гипертензия |
| choroba niedokrwienna serca | ишемическая болезнь сердца |
| cukrzyca | сахарный диабет |
| złogi kryształów | отложения кристаллов |
| chrząstka i nasady kostne | хрящ и суставные концы костей |
| ścięgna i więzadła | сухожилия и связки |
| zniekształcenia stawów | деформации суставов |
| niesprawność | инвалидность, утрата трудоспособности |
| guzki dnawe (tophi) | подагрические узлы, тофусы |
| kamica moczowa | мочекаменная болезнь |
| nawracające ataki zapalenia stawów | повторяющиеся приступы артрита |
| zaczerwienienie, obrzęk | покраснение, отёк |
| podwyższona ciepłota skóry | повышенная температура кожи |
| dieta ubogopurynowa | низкопуриновая диета |
| dieta alkalizująca | защелачивающая диета |
| warzywa strączkowe | бобовые овощи |
| nabiał | молочные продукты |
| wytrącanie się kryształów | выпадение кристаллов в осадок |
| hiperurykemia bezobjawowa | бессимптомная гиперурикемия |
| zagęszczenie moczu | сгущение мочи |
| krystalizacja soli | кристаллизация солей |
| kanaliki nerkowe | почечные канальцы |
| podroby | субпродукты (потроха) |
| wołowina, wieprzowina | говядина, свинина |
| buliony i wywary mięsne | бульоны и мясные отвары |
| owoce morza | морепродукты |
| wysokoprocentowe alkohole | крепкий алкоголь |
Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.