Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Guz Potta
Do szpitala przyjęto 14-letniego chłopca z mózgowym porażeniem dziecięcym i ciężkim, uogólnionym opóźnieniem rozwoju wtórnym do wrodzonego zakażenia wirusem różyczki.
Stwierdzono świeży obrzęk zlokalizowany w linii pośrodkowej w okolicy czołowej. Chłopiec nie gorączkował, nie był drażliwy ani osłabiony. Od miesiąca utrzymywał się ropny katar.
Z tego powodu zlecono doustny preparat klindamycyny i lek antyhistaminowy, jednak mimo trwającego 6 dni leczenia obrzęk na czole powiększał się. Chłopca skierowano do referencyjnego ośrodka w celu dalszej diagnostyki i leczenia.
Podczas badania przedmiotowego chłopiec był w dobrym stanie ogólnym, nie miał gorączki. W linii pośrodkowej w okolicy czołowej stwierdzono chełboczącą zmianę wielkości 3 × 4 cm; skóra nad nią nie była zaczerwieniona.
Z powodu opóźnienia rozwoju chłopca trudno było ocenić, czy zmiana była bolesna palpacyjnie.
Stwierdzono także zaczerwienienie i obrzęk okolicy okołooczodołowej, bez ograniczenia ruchomości mięśni zewnątrzgałkowych oka oraz bez wytrzeszczu gałek ocznych.
Wstępne badania laboratoryjne obejmowały morfologię krwi, w której wykazano leukocytozę – 9,1 × 109/l z prawidłowym obrazem odsetkowym leukocytów, oraz OB – 49 mm/h.
Rozpoznanie potwierdzono w badaniach obrazowych.
W tomografii komputerowej (TK) głowy uwidoczniono zacienienie zatok czołowych z ubytkiem kości w obrębie ściany lewej zatoki czołowej, który rozszerzał się w ropień zlokalizowany nad kością czołową. Wyniki tego badania potwierdziły wstępne rozpoznanie, podejrzewane na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego – guz Potta – zapalenie kości i szpiku w obrębie kości czołowej.
1 Dlaczego trafił do szpitala?
2 Jaki dolegliwości?
3 Badania podmiotowe, przedmiotowe?
4 Jakie obrazowe badanie było wykonane i co uwidoczniono-tomografia komputerowa głowy?
5 Jakie są symptomy, żeby można było rozpoznać guz Potta - ropny katar, obrzęk i zaczerwienienie w okolicy czołowej.
6 Вопрос про саму операцию: najpierw nacięcie >drenaż ropnia > antybiotykoterapia
7 Diagnostyka, leczenie.
Guz Potta to rzadkie, ale ciężkie powikłanie ostrego, bakteryjnego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.
Objawy kliniczne są nieswoiste i rozwijają się powoli. Guz Potta należy podejrzewać, jeżeli w przebiegu ostrego, bakteryjnego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych pojawia się obrzęk okolicy czołowej.
Guz Potta może się wiązać z zakażeniem wewnątrzczaszkowym, dlatego w celu oceny rozległości procesu chorobowego zaleca się wykonanie badań obrazowych.
Postępowanie w guzie Potta obejmuje leczenie chirurgiczne wraz z antybiotykoterapią zgodną z wrażliwością drobnoustroju wywołującego chorobę.
https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/diagnostyka-obrazowa/152999,guz-w-okolicy-czolowej-u-14-latka
W języku polskim akcent (nacisk głosu) prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu, np. porażeniem, czołowej, antybiotykoterapią. W tabeli poniżej akcentowaną sylabę zaznaczono pogrubieniem (kolor czerwony) wprost w polskim słowie. Czytaj wolno.
⚠️ Wyjątki — akcent na 3. sylabę od końca: gramatyka (gra-MA-ty-ka), liczebniki typu czte-RY-sta. W TYM tekście nie ma takich wyjątków — terminy (klindamycyna, leukocytoza, drobnoustroju) mają regularny akcent na przedostatniej sylabie. Liczebniki czytaj zgodnie z regułą wyjątku, jeśli się pojawią.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| guz Potta | tt podwójne, krótkie [потта] |
| mózgowym porażeniem | ó=[u], rz=[ż] |
| porażeniem | rz=[ż] |
| dziecięcym | dzi miękkie [джи], ę nosowe |
| uogólnionym | ó=[u] |
| opóźnieniem | ó=[u], ź miękkie [źi] |
| rozwoju | rz brak; proste |
| wtórnym | ó=[u] |
| wrodzonego | proste |
| zakażeniem | ż=[ż] |
| wirusem | proste |
| różyczki | ó=[u], ż=[ż], cz=[ч] |
| świeży obrzęk | ś miękkie, ż=[ż], obrzęk: rz=[ż], ę nosowe |
| zlokalizowany | proste |
| pośrodkowej | ś miękkie [śi] |
| czołowej | cz=[ч], ł=[w] |
| gorączkował | ą nosowe, cz=[ч], ł=[w] |
| drażliwy | ż=[ż] |
| osłabiony | ł=[w] |
| ropny katar | proste |
| klindamycyny | c=[ц] |
| antyhistaminowy | proste |
| referencyjnego | c=[ц], cj=[цй] |
| ośrodka | ś miękkie [śi] |
| diagnostyki | proste |
| przedmiotowego | prz=[пш] |
| chełboczącą | ch=[h], ł=[w], czą=[чон] nosowe |
| zaczerwieniona | cz=[ч] |
| bolesna palpacyjnie | proste |
| zaczerwienienie | cz=[ч] |
| okołooczodołowej | ł=[w], cz=[ч] |
| ruchomości | ch=[h], ś miękkie |
| zewnątrzgałkowych | ę nosowe [энт], rz=[ż], ł=[w] |
| wytrzeszczu | rz=[ż], sz=[ш], cz=[ч] |
| gałek ocznych | ł=[w], cz=[ч] |
| laboratoryjne | proste |
| morfologię | g twarde, ę nosowe |
| leukocytozę | c=[ц], ę nosowe |
| odsetkowym | proste |
| obrazowych | proste |
| tomografii | g twarde |
| komputerowej | proste |
| zacienienie zatok | proste |
| ubytkiem kości | proste |
| ściany | ś miękkie [śća] |
| rozszerzał się | sz=[ш], rz=[ż], ł=[w] |
| ropień | ń miękkie [нь] |
| kością czołową | ś miękkie, ą nosowe |
| zapalenie | proste |
| szpiku | sz=[ш] |
| antybiotykoterapią | ą nosowe na końcu |
| drobnoustroju | u-st wyraźnie |
| wrażliwością | rz=[ż], ś/ci miękkie [śćon] |
| ## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos |
| W tekście | Czytaj słownie |
|---|---|
| 14-letniego | czternastoletniego |
| od miesiąca | od miesiąca |
| 6 dni | sześć dni |
| 3 × 4 cm | trzy na cztery centymetry |
| leukocytoza 9,1 × 10⁹/l | dziewięć i jedna dziesiąta razy dziesięć do dziewiątej na litr |
| OB 49 mm/h | OB — o-be — czterdzieści dziewięć milimetrów na godzinę |
| TK | te-ka (tomografia komputerowa) |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| poraże-NIEM | po-ra-żeniem | akcent na -ra-, nie na koniec |
| czoło-WEJ | czo-ło-wej | przedostatnia sylaba -ło- |
| antybiotykotera-PIĄ | antybio-ty-ko-te-ra-pią | akcent na -ra-, mimo długości |
| klindamy-CY-ny dobrze, ale klindamycyNY źle | klindamy-cy-ny | przedostatnia sylaba -cy- |
| leukocyto-ZĘ | leukocy-to-zę | akcent na -to-, nie na nosówkę -zę |
| guz Pot-TA (na koniec) | guz Pot-ta | przedostatnia sylaba, tt krótkie |
| różycz-KI | ró-życz-ki | akcent na -życz- |
| wytrzesz-CZU | wy-trzesz-czu | przedostatnia sylaba -trzesz- |
| drobnoustro-JU | drobno-ust-roju | akcent na -ust- |
| zacienie-NIE | zacie-nie-nie | przedostatnia sylaba -nie- |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| pośrodkowej z twardym s | pośrod-ko-wej [по-щрод-...] | ś = miękkie [щ] |
| ośrodka z twardym s | o-środ-ka [о-щрод-ка] | ś = miękkie [щ] |
| ściany z twardym s | ścia-ny [щча-ны] | ś = miękkie, ci = [ći] |
| kością czołową (twardo) | koś-cią [кощ-чён] | ść = miękkie [щ], ą nosowe |
| świeży z twardym s | świe-ży [щве-жы] | ś = miękkie [щ] |
| ruchomo-s-ti (twardo) | ru-cho-mości [-мощ-чи] | ść = miękkie |
| wrażliwoś-ts-ią | wrażli-woś-cią [-вощ-чён] | ść = miękkie, ą nosowe |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| dziecięcym → dziecicym | dziecię-cym [дзе-чен-цым] | ę = [эн] |
| obrzęk → obrzek | świe-ży obrzęk [обжэнк] | ę = [эн] przed k |
| gorączkował → goracz- [а] | gorącz-ko-wał [го-ронч-...] | ą = [он] przed cz |
| chełboczącą → -czaca (bez nosówki) | chełbo-czą-cą [-чон-цон] | czą/cą = [чон/цон] nosowe |
| leukocytozę → -toze | leukocy-to-zę [-зэн] | ę = [эн] na końcu |
| morfologię → morfologie | morfo-lo-gię [-ге-эн] | ę = [эн] na końcu |
| antybiotykoterapią → -pia [а] | -te-ra-pią [-пьон] | ą = [он] na końcu |
| kością → koscia [а] | koś-cią [кощ-чён] | ą = [он] na końcu |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| czołowej → cołowej [ц] | czo-ło-wej [чо-во-вей] | cz = [ч] |
| różyczki → ружычки dobrze, ale różyцki [ц] | ró-życz-ki [-жыч-ки] | cz = [ч], ż = [ж] |
| szpiku → spiku [с] | szpi-ku [шпи-ку] | sz = [ш] |
| wytrzeszczu → wytżesżczu | wy-trzesz-czu [вы-тшеш-чу] | trz = [тш], sz = [ш], cz = [ч] |
| rozszerzał → rozserzał [с] | rozsze-rzał [рос-ше-жав] | sz = [ш], rz = [ж] |
| drażliwy z [з] | draż-li-wy [драж-ли-вы] | ż = [ж] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| czołowej z [л] | czo-ło-wej [чо-во-вей] | ł = [w] |
| chełboczącą z [л] | chełbo-czą-cą [хев-бо-чон-цон] | ł = [w], ch = [h] |
| osłabiony → ослабёны [л] | osła-bio-ny [о-сва-бё-ны] | ł = [w]: [сва] |
| mózgowym → мозговым [о] | mózgo-wym [муз-го-вым] | ó = [u]: [муз] |
| różyczki → розычки [о] | ró-życz-ki [ру-жыч-ки] | ó = [u]: [ру] |
| opóźnieniem → опознением [о] | opóź-nie-niem [о-пуж-...] | ó = [u], ź miękkie [źи] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zewnątrz-gał-kowych za szybko | ze-wnątrz-gał-ko-wych | nątrz-gał = trudna zbitka, wolno |
| drobno-u-st-roju (rwanie) | drobno-ust-roju [-уст-...] | u-st razem |
| świeży obrzęk z [пр]? | obrzęk [обжэнк] | brz = [бж], rz = [ж] |
| wytrzeszczu — rozrywanie wszystkich | wy-trzesz-czu razem | potrójna zbitka, ćwicz wolno |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „14-letniego” → „czternaście letniego” | czternastoletniego | jeden wyraz złożony |
| „3 × 4 cm” → „trzy x cztery” | trzy na cztery centymetry | znak × = „na" |
| „9,1 × 10⁹/l” → po cyfrach | dziewięć i jedna dziesiąta razy dziesięć do dziewiątej na litr | rozwiń słownie |
| „OB” jako „ob” | o-be (litery polskie) | skrót literowy |
| „49 mm/h” → „mm slash h” | czterdzieści dziewięć milimetrów na godzinę | jednostka słownie |
| „TK” po rosyjsku [тэ-ка ros.] | te-ka (litery polskie) | nazwy liter polskie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| klindamycyna (ros. akcent) | klindamy-cy-ny | polski akcent na -cy- |
| leukocytoza (ros. akcent na -ло-?) | leukocy-to-zę | akcent na -to- |
| morfologija (ros. -ия) | morfo-lo-gię [-ге-эн] | końcówka -gię, nie -ия |
| katar → катар (ros. inne znaczenie) | rop-ny ka-tar | tu „katar" = wydzielina z nosa |
| różyczka → краснуха (kalka ros.) | ró-życz-ki | polskie słowo |
| antybiotykoterapja (ros. -ия) | -te-ra-pią [-пьон] | końcówka -pią nosowa |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| guz Potta | ropień podokostnowy kości czołowej w przebiegu zapalenia zatok |
| mózgowe porażenie dziecięce | trwałe zaburzenie ruchu i postawy od okresu okołoporodowego |
| opóźnienie rozwoju | wolniejszy niż prawidłowy rozwój dziecka |
| wrodzone zakażenie wirusem różyczki | zakażenie nabyte w życiu płodowym |
| obrzęk | nagromadzenie płynu w tkance, miejscowe wybrzuszenie |
| linia pośrodkowa | środkowa, symetryczna linia ciała |
| okolica czołowa | obszar czoła |
| ropny katar | wydzielina z nosa z domieszką ropy |
| klindamycyna | antybiotyk |
| lek antyhistaminowy | lek przeciwalergiczny |
| ośrodek referencyjny | wyspecjalizowana placówka wyższego stopnia |
| chełbocząca zmiana | wyczuwalny pod palcami ruch płynu (ropy) w guzie |
| palpacyjnie | przy badaniu dotykiem |
| okolica okołooczodołowa | obszar wokół oczodołu |
| mięśnie zewnątrzgałkowe | mięśnie poruszające gałką oczną |
| wytrzeszcz | wysunięcie gałki ocznej do przodu |
| leukocytoza | zwiększona liczba białych krwinek |
| OB | odczyn Biernackiego — wskaźnik stanu zapalnego |
| tomografia komputerowa (TK) | obrazowanie warstwowe rentgenowskie |
| zacienienie zatok | zacienienie w obrazie wskazujące na wypełnienie zatok |
| ubytek kości | brak fragmentu tkanki kostnej |
| ropień | ograniczone zbiorowisko ropy |
| zapalenie kości i szpiku | osteomyelitis — zakażenie tkanki kostnej |
| antybiotykoterapia | leczenie antybiotykami |
| drobnoustrój | mikroorganizm wywołujący zakażenie |
Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.