Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
81-letni mężczyzna z kamicą przewodów żółciowych
81-letni mężczyzna, który przed 10 laty przebył chirurgiczne usunięcie pęcherzyka żółciowego z powodu kamicy, został przyjęty do kliniki w celu endoskopowego leczenia kamicy przewodów żółciowych po nieudanej próbie usunięcia złogów w innym ośrodku.
Nawracający, kłujący ból w prawym podżebrzu o charakterze kolkowym pojawił się kilka miesięcy przed przyjęciem do szpitala. W przebiegu choroby nie wystąpiła żółtaczka, a aktywność enzymów cholestatycznych (fosfatazy zasadowej i γ-glutamylotransferazy [GGT]) w surowicy była w normie.
Wykonano badania obrazowe: najpierw USG jamy brzusznej, w której stwierdzono poszerzenie przewodu żółciowego wspólnego (PŻW) do 16 mm, a następnie cholangiografię rezonansu magnetycznego (MRCP), która ujawniła poszerzenie przewodu wątrobowego wspólnego (PWW) i PŻW odpowiednio do średnicy 20 mm i 17 mm, z licznymi owalnymi ubytkami sygnału (o średnicy do 6 mm) w ich świetle, odpowiadającymi złogom.
W szpitalu rejonowym wykonano endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną (ECPW) z nacięciem brodawki Vatera (sfinkterotomia) i próbą wydobycia złogów koszykiem ekstrakcyjnym Dormia. Zabieg zakończył się jednak niepowodzeniem. W celu zabezpieczenia drożności dróg żółciowych wprowadzono do PWW i PŻW plastikową protezę omijającą złogi.
Następnie chorego skierowano do ośrodka referencyjnego w celu podjęcia ponownej próby leczenia endoskopowego.
Podczas wykonanej tam ECPW w części z stępującej dwunastnicy uwidoczniono częściowo rozciętą brodawkę Vatera z prawidłowo położoną, lecz niedrożną protezą plastikową. Po usunięciu protezy zakontrastowano drogi żółciowe i stwierdzono liczne niewielkie złogi w poszerzonych do około 18 mm PWW i PŻW.
U opisanego chorego po poszerzeniu ujścia brodawki Vatera balonem pneumatycznym do średnicy 15 mm usunięto wszystkie złogi z PWW i z PŻW balonem ekstrakcyjnym o podobnej średnicy.
Uzyskano sprawny odpływ klarownej żółci i środka kontrastowego do dwunastnicy. Rozprężony balon ekstrakcyjny bez przeszkód przechodził przez rozciętą brodawkę po plastyce balonowej, wobec czego nie wprowadzono kolejnej protezy do dróg żółciowych, a leczenie uznano za definitywne.
Należy dodać, że po skutecznym usunięciu złogów z dróg żółciowych u chorego z kamicą pęcherzyka żółciowego ESGE zaleca laparoskopowe usunięcie pęcherzyka żółciowego w ciągu 2 tygodni od zabiegu, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań kamicy i potrzeby powtórzenia ECPW.
W języku polskim akcent (nacisk głosu) prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu, np. kamica, żółciowych, cho-lan-gio-gra-fi-ę. W tabeli poniżej akcentowaną sylabę zaznaczono pogrubieniem (kolor czerwony) wprost w polskim słowie. Czytaj wolno — to terminy z endoskopii.
⚠️ Wyjątki — akcent na 3. sylabę od końca: gramatyka (gra-MA-ty-ka), liczebniki typu czte-RY-sta. W TYM tekście nie ma istotnych wyjątków — terminy (cholangiografia, sfinkterotomia, ekstrakcyjny) mają regularny akcent na przedostatniej sylabie. Liczebniki czytaj zgodnie z regułą wyjątku.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| kamica | proste |
| przewodów żółciowych | prz=[пш], ó=[u], ż=[ż], ci miękkie |
| chirurgiczne | ch=[h], g twarde, cz=[ч] |
| usunięcie | ę nosowe [эн] |
| pęcherzyka | ę nosowe, rz=[ż] |
| endoskopowego | proste |
| złogów | ł=[w], g twarde, ó=[u] |
| ośrodku | ś miękkie [śi] |
| nawracający | rz brak; ją=[йон] nosowe |
| kłujący | ł=[w], ją=[йон] nosowe |
| podżebrzu | dż=[дж], rz=[ż] |
| kolkowym | proste |
| żółtaczka | ż=[ż], ó=[u], cz=[ч] |
| enzymów cholestatycznych | ó=[u], ch=[h], cz=[ч] |
| fosfatazy | proste |
| zasadowej | proste |
| glutamylotransferazy | bardzo długie — czytaj sylabami |
| surowicy | proste |
| obrazowe | proste |
| poszerzenie | sz=[ш], rz=[ż] |
| wspólnego (PŻW) | proste |
| cholangiografię | ch=[h], g twarde, ę nosowe |
| rezonansu magnetycznego | cz=[ч] |
| wątrobowego | ą nosowe [он] |
| owalnymi ubytkami | proste |
| świetle | ś miękkie, w=[в] |
| odpowiadającymi | ją=[йон] nosowe |
| rejonowym | proste |
| cholangiopankreatografię | ch=[h], g twarde — długie złożenie |
| wsteczną (ECPW) | cz=[ч], ą nosowe |
| nacięciem | ę nosowe, ci miękkie |
| brodawki Vatera | proste; Vatera=[фатера] |
| sfinkterotomia | proste |
| wydobycia | ci miękkie |
| koszykiem ekstrakcyjnym | sz=[ш], ks=[кс] |
| Dormia | nazwa własna [дормия] |
| niepowodzeniem | proste |
| zabezpieczenia | cz=[ч] |
| drożności | ż=[ż], ś miękkie |
| plastikową protezę | proste |
| omijającą | ją=[йон], cą=[цон] nosowe |
| referencyjnego | c=[ц], cj=[цй] |
| zstępującej dwunastnicy | zst zbicie spółgłosek, ją nosowe |
| częściowo rozciętą | cz=[ч], ś/ci miękkie |
| niedrożną | rz=[ż], ą nosowe |
| zakontrastowano | proste |
| liczne niewielkie | cz=[ч] |
| poszerzonych | sz=[ш], rz=[ż] |
| ujścia | uj wyraźne, ś miękkie [śća] |
| balonem pneumatycznym | proste |
| ekstrakcyjnym | ks=[кс], c=[ц] |
| sprawny odpływ | ł=[w], w na końcu |
| klarownej żółci | ż=[ż], ó=[u], ci miękkie |
| kontrastowego | proste |
| dwunastnicy | proste |
| rozprężony | ę nosowe, ż=[ż] |
| przeszkód | prz=[пш], ó=[u] |
| plastyce balonowej | proste |
| laparoskopowe | proste |
| ## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos |
| W tekście | Czytaj słownie |
|---|---|
| 81-letni | osiemdziesięciojednoletni |
| przed 10 laty | przed dziesięcioma laty |
| PŻW | pe-żet-wu (przewód żółciowy wspólny) |
| PWW | pe-wu-wu (przewód wątrobowy wspólny) |
| GGT | gie-gie-te (γ-glutamylotransferaza) |
| USG | u-es-gie |
| 16 mm | szesnaście milimetrów |
| MRCP | em-er-ce-pe (cholangiografia rezonansu magnetycznego) |
| 20 mm i 17 mm | dwadzieścia milimetrów i siedemnaście milimetrów |
| do 6 mm | do sześciu milimetrów |
| ECPW | e-ce-pe-wu (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna) |
| około 18 mm | około osiemnastu milimetrów |
| do średnicy 15 mm | do średnicy piętnastu milimetrów |
| γ-glutamylotransferaza | gamma-glutamylotransferaza |
| w ciągu 2 tygodni | w ciągu dwóch tygodni |
| ESGE | e-es-gie-e |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| kami-CA | ka-mi-ca | akcent na -mi-, nie na ostatnią |
| żółcio-WYCH | żół-cio-wych | przedostatnia sylaba -cio- |
| cholangiogra-FIĘ | cholangiogra-fię — tu rdzeń jednosyl. | akcent zgodny z regułą |
| sfinkteroto-MIA | sfinkterto-mia | akcent na -mia (przedostatnia) |
| ekstrakcyJ-nym dobrze, ale na koniec źle | ekstrak-cyj-nym | akcent na -cyj- |
| brodaw-KA | bro-daw-ka | przedostatnia sylaba -daw- |
| protezę → prote-ZĘ | pro-te-zę | akcent na -te-, nie na nosówkę -zę |
| dwunast-NI-cy dobrze, ale na koniec źle | dwu-nas-tnicy | akcent na -nas- |
| poszerze-NIE | posze-rze-nie | przedostatnia sylaba -rze- |
| zstępują-CEJ | zstępu-ją-cej | akcent na -ją- |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| ośrodku z twardym s | o-środ-ku [о-щрод-ку] | ś = miękkie [щ] |
| świetle z twardym s | świe-tle [щве-тле] | ś = miękkie [щ] |
| drożno-s-ti (twardo) | droż-no-ści [-нощ-чи] | ść = miękkie |
| ujścia z twardym s | uj-ścia [уй-щча] | ść = miękkie, ci = [ći] |
| częściowo z twardym s | częś-cio-wo [ченщ-чё-во] | ść = miękkie, cio = [ćo] |
| klarownej żółci (twarde ts) | kla-rownej żół-ci [-жуль-чи] | ci = [ći] miękkie |
| przewodów żółciowych (twarde ts) | -żół-cio-wych [-чё-вых] | cio = [ćo] miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| usunięcie → usunicie | usu-nię-cie [-нен-че] | ę = [эн] |
| pęcherzyka → pecherzyka | pęche-rzy-ka [пэн-хе-жы-ка] | ę = [эн] |
| nawracający → nawracajacy | nawraca-ją-cy [-йон-цы] | ją = [йон] nosowe |
| kłujący → kłujacy | kłu-jący [кву-йон-цы] | ją = [йон] nosowe |
| cholangiografię → -grafie | cholangiogra-fię [-фе-эн] | ę = [эн] na końcu |
| wsteczną → wstecna [а] | wstecz-ną [встеч-нон] | ą = [он] na końcu |
| niedrożną → niedrożna | nied-roż-ną [-рож-нон] | ą = [он] na końcu |
| omijającą → -jaca | omija-ją-cą [-йон-цон] | ją/cą = [йон/цон] nosowe |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| poszerzenie → posezenie [с] | posze-rze-nie [по-ше-же-не] | sz = [ш], rz = [ж] |
| podżebrzu bez [дж] | pod-żeb-rzu [под-жеб-жу] | dż = [дж], rz = [ж] |
| żółtaczka → жолтацка [ц] | żół-tacz-ka [жув-тач-ка] | cz = [ч], ż = [ж] |
| koszykiem → косykием [с] | koszy-kiem [ко-шы-кем] | sz = [ш] |
| liczne → liцne [ц] | licz-ne [лич-не] | cz = [ч] |
| rozprężony z [з] | rozprę-żo-ny [рос-прэн-жо-ны] | ż = [ж] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| złogów → злогув [л] | zło-gów [зво-гуф] | ł = [w]: [зво], ó = [u] |
| kłujący → клуйонцы [л] | kłu-jący [кву-йон-цы] | ł = [w]: [кву] |
| odpływ → одплыв [л] | sprawny od-pływ [от-пвыф] | ł = [w]: [пвыф] |
| żółtaczka → жолтачка [о] | żół-tacz-ka [жув-...] | ó = [u], ł = [w]: [жув] |
| przewodów → пшеводов [о] | przewo-dów [пше-во-дуф] | ó = [u]: [дуф] |
| enzymów → энзымов [о] | enzy-mów [эн-зы-муф] | ó = [u]: [муф] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| z-stę-pującej (rwanie) | zstę-pującej [зстен-...] | zst = trudna zbitka, czytaj razem |
| przewodów z [пр] | przewo-dów [пше-во-дуф] | prz = [пш] |
| podżebrzu — rozrywanie | pod-żeb-rzu razem | dż + rz = zbitka |
| glutamylotransferazy za szybko | gluta-my-lo-trans-fe-ra-zy | bardzo długie, czytaj sylabami |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „81-letni” → „osiemdziesiąt jeden letni” | osiemdziesięciojednoletni | jeden wyraz złożony |
| „PŻW” po rosyjsku | pe-żet-wu (litery polskie) | nazwy liter polskie |
| „MRCP” jako słowo | em-er-ce-pe | skrót literowy |
| „16 mm” → „16 milimetr” | szesnaście milimetrów | poprawna forma |
| „γ-glutamylotransferaza” | gamma-glutamylotransferaza | symbol grecki nazwą |
| „ECPW” po rosyjsku | e-ce-pe-wu (litery polskie) | nazwy liter polskie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| kamica (ros. akcent na -ми-?) | ka-mi-ca — tu zgodne | uwaga: nie na -ca |
| Vatera przez [w] | brodawka fa-tera [фа-те-ра] | V = [f] w nazwisku niemieckim |
| Dormia po rosyjsku | Dor-mia [дор-мя] | nazwa własna, akcent na Dor- |
| protezа (ros. rodzaj) | pro-te-zę (polska deklinacja) | końcówka -zę |
| sfinkterotomija (ros. -ия) | sfinkterto-mia [-мя] | końcówka -mia, nie -ия |
| dwunastnica → двенадцатиперстная (kalka) | dwu-nas-tnica | polskie słowo, nie kalkować |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| kamica przewodów żółciowych | obecność złogów (kamieni) w drogach żółciowych |
| pęcherzyk żółciowy | woreczek magazynujący żółć (tu usunięty przed laty) |
| złóg | kamień żółciowy |
| kolka / ból kolkowy | napadowy, falujący ból (skurcz dróg żółciowych) |
| prawe podżebrze | obszar brzucha pod prawym łukiem żebrowym |
| żółtaczka | żółte zabarwienie skóry przy zastoju żółci |
| enzymy cholestatyczne | wskaźniki zastoju żółci (fosfataza zasadowa, GGT) |
| GGT | γ-glutamylotransferaza — enzym wątrobowy |
| PŻW | przewód żółciowy wspólny |
| PWW | przewód wątrobowy wspólny |
| USG | badanie ultrasonograficzne |
| MRCP | cholangiografia rezonansu magnetycznego (obraz dróg żółciowych) |
| ubytki sygnału | miejsca w obrazie odpowiadające złogom |
| ECPW | endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna |
| brodawka Vatera | ujście dróg żółciowych i trzustkowych do dwunastnicy |
| sfinkterotomia | endoskopowe nacięcie zwieracza brodawki |
| koszyk Dormia | narzędzie endoskopowe do wyciągania złogów |
| proteza (stent) | rurka utrzymująca drożność przewodu |
| ośrodek referencyjny | wyspecjalizowana placówka wyższego stopnia |
| dwunastnica | początkowy odcinek jelita cienkiego |
| plastyka balonowa | poszerzenie ujścia balonem pneumatycznym |
| balon ekstrakcyjny | balon do usuwania złogów z przewodu |
| środek kontrastowy | substancja uwidaczniająca drogi żółciowe w obrazie |
| ESGE | Europejskie Towarzystwo Endoskopii Przewodu Pokarmowego |
| laparoskopowe usunięcie pęcherzyka | cholecystektomia metodą małoinwazyjną |
Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.