Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek (OOZN) to postać bakteryjnego zakażenia układu moczowego z zajęciem jego górnego odcinka i miąższu nerek. Do czynników ryzyka zakażeń układu moczowego zaliczają się:
wrodzone wady układu moczowego , zaburzenia czynnościowe dróg moczowych, cukrzyca, upośledzenie odporności (nabyte lub wrodzone) , zespół nerczycowy, ciąża .
Zakażenie szerzy się zwykle drogą wstępującą (>90%). Może także szerzyć się w wyniku rozsiania zakażenia ogólnoustrojowego lub przez ciągłość z innych narządów (np. układu rodnego). W 60-80% przypadków podłożem bakteryjnym zakażenia jest pałeczka okrężnicy (Escherichia coli). Pozostałe rodzaje bakterii powodujące OOZN to: Klebsiella, Encterococcus, Proteus oraz Pseudomonas.
Głównymi objawami klinicznymi odmiedniczkowego zapalenia nerek u dzieci są: gorączka i ból brzucha.
Często towarzyszą im: zaburzenia mikcji (bolesne, częste oddawanie moczu) , osłabienie , nudności , wymioty, zmieniony zapach moczu , zmieniony kolor moczu (mętny/ciemniejszy), ograniczenie diurezy , nadciśnienie tętnicze, ból okolicy lędźwiowej (tkliwość, dodatni objaw Goldflama).
DIAGNOSTYKA
Badanie przedmiotowe
W badaniu przedmiotowym jamy brzusznej należy ocenić: perystaltykę, objawy otrzewnowe, bolesność okolicy narządów płciowych, bolesność okolicy lędźwiowej (objaw Goldflama).
Ograniczenie diurezy, obrzęki oraz nadciśnienie mogą sugerować ostre uszkodzenie nerek z niewydolnością.
Badania laboratoryjne
Obowiązkowe
Badania, które należy bezwzględnie wykonać w przypadku podejrzenia OOZN: badanie ogólne moczu i posiew moczu.
Badanie ogólne moczu
Wskaźnikami zakażenia układu moczowego są: leukocyturia, erytrocyturia, azotyny, białkomocz (zwykle niewielki) , wysokie pH.
Posiew
Mocz na posiew należy pobrać ze środkowego strumienia, przez cewnik z pęcherza lub przez nakłucie nadłonowe (u niemowląt). Inne techniki pobierania niosą wysokie ryzyko kontaminacji i mają małą wiarygodność.
Opcjonalne
W przypadku ciężkiego stanu ogólnego lub wątpliwości diagnostycznych można dodatkowo zbadać:
wskaźniki stanu zapalnego
– CRP
– prokalcytoninę (dobry wskaźnik zajęcia miąższu nerek)
morfologię krwi
wskaźniki czynności nerek w surowicy
– stężenie mocznika – stężenie kreatyniny.
Badania obrazowe
Badania ultrasonograficzne jamy brzusznej
Badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej należy wykonać w trybie pilnym w przypadku:
nieprawidłowości w badaniu przedmiotowym (powiększenie obwodu brzucha, guz w jamie brzusznej)
skąpomoczu
bezmoczu
podejrzenia złogu w drogach moczowych
krwiomoczu
TK jamy brzusznej
Tomografia jamy brzusznej wskazana jest rzadko – przy podejrzeniu ropnych powikłań odmiedniczkowego zapalenia nerek, takich jak ropień nerki czy roponercze.
DIAGNOSTYKA RÓŻNICOWA
W diagnostyce różnicowej OOZN należy uwzględnić:
choroby infekcyjne wieku dziecięcego z odczynem gorączkowym i pogorszeniem stanu ogólnego (np. anginę, mononukleozę)
zapalenie wyrostka robaczkowego
nieswoiste zapalenia jelit
zakażenia przewodu pokarmowego przebiegające z gorączką (z biegunką i bez biegunki)
zapalenie przydatków
zapalenie otrzewnej
kolkę nerkową
zespoły bólowe okolicy lędźwiowej spowodowane zmianami w kręgosłupie.
W języku polskim akcent pada prawie zawsze na przedostatnią sylabę wyrazu. W tabeli niżej pogrubiona (czerwona) sylaba = sylaba akcentowana. Czytaj wolno, równo, nie podnoś głosu na ostatniej sylabie.
⚠️ Wyjątki w TYM tekście: skrótowiec OOZN czyta się literami (o-o-zet-en). Słowa łacińskie (Escherichia coli, Proteus, Pseudomonas) zachowują akcent na przedostatniej sylabie. W liczebniku 60–80% i >90% akcent zwykły. Typowych wyjątków akcentowych (jak gra-MA-ty-ka) w tym tekście nie ma.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| odmied-ni-cz-ko-we | grupa dni + cz=[ч]; czytaj wolno: od-mied-nicz-ko-we |
| zapalenie | proste, akcent na le |
| bakteryjnego | ryj wyraźnie, nie „rij” |
| zakażenia | ż=[ż], dźwięczne |
| układu | ł=[w], czyli „ukwadu” |
| moczowego | cz=[ч] |
| górnego | ó=[u], „gurnego” |
| miąższu | nosowe ą + ż + sz=[ш]; „miąsz-szu” |
| czynników | cz=[ч], ó=[u] |
| ryzyka | proste |
| wrodzone | dzo dźwięczne |
| czynnościowe | ści=[щ] miękkie |
| cukrzyca | krzy=[kży] |
| upośledzenie | śl=[щл] miękkie |
| odporności | ści=[щ] miękkie na końcu |
| nerczycowy | cz=[ч] |
| ciąża | nosowe ą + ż |
| wstępującą | nosowe ę i ą |
| rozsiania | si=[щ] miękkie |
| ogólnoustrojowego | ó=[u], długie złożenie, dziel sylaby |
| pałeczka | ł=[w], cz=[ч] |
| okrężnicy | nosowe ę + ż |
| objawami | ja wyraźnie |
| klinicznymi | cz=[ч] |
| gorączka | nosowe ą + cz=[ч] |
| zaburzenia | rz=[ż], „zabużenia” |
| mikcji | cji=[цьйи], „mik-cji” |
| nudności | ści=[щ] miękkie |
| wymioty | proste |
| diurezy | diu jak „dju” |
| nadciśnienie | ś=[щ] miękkie, „nadćiśńenie” |
| lędźwiowej | nosowe ę + dź=[дж'] miękkie |
| Goldflama | nazwisko, „goldflama” |
| leukocyturia | leu jak „leł”, akcent na cy |
| erytrocyturia | długie, dziel na sylaby |
| azotyny | proste |
| białkomocz | ł=[w], cz=[ч] na końcu |
| posiew | proste, „pośjew” |
| nadłonowe | ł=[w], „nadwonowe” |
| kontaminacji | cji=[цьйи] |
| prokalcytoninę | długie, akcent na ni |
| morfologię | gię miękkie |
| mocznika | cz=[ч] |
| kreatyniny | proste |
| ultrasonograficzne | cz=[ч] |
| złóg / złogu | ó=[u], „zwug” |
| roponercze | cz=[ч] |
| robaczkowego | cz=[ч] |
| mononukleozę | nosowe ę na końcu |
| przydatków | prz=[пш] |
| kolkę nerkową | nosowe ę i ą |
| ## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos |
| Zapis | Jak czytać na głos |
|---|---|
| OOZN | o-o-zet-en (litery) |
| >90% | ponad dziewięćdziesiąt procent |
| 60–80% | sześćdziesiąt do osiemdziesięciu procent |
| Escherichia coli | łac.: escherichia coli („eszerichia koli”) |
| CRP | ce-er-pe (litery) |
| TK | te-ka (litery) |
| pH | pe-ha |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| odmiednicz-ko-we | odmied-nicz-ko-we | akcent na przedostatnią, nie ostatnią sylabę |
| gor-ącz-ka | go-rącz-ka | przedostatnia sylaba, rącz |
| zapale-nie | zapa-le-nie | akcent na le |
| diagnos-ty-ka → źle przeniesiony | diagnos-ty-ka | przedostatnia, równo |
| leukocy-tu-ria | leuko-cy-turia | akcent na cy |
| miednicz-ko-wego (zła sylaba) | od-mied-nicz-ko-we | nie podnoś głosu na końcu |
| prokalcyto-ni-nę | prokalcyto-ni-nę | przedostatnia, ni |
| kreaty-ni-ny | kreaty-ni-ny | równo, przedostatnia |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| nadciśnienie (twardo) | nadciś-nienie [śń] | ś zawsze miękkie |
| uposledzenie | upo-śle-dzenie [śl] | śl miękkie |
| czynnosciowe | czynno-ści-owe [ści] | ści = [щ] |
| odpornosci | od-por-no-ści [ści] | końcówka -ści miękka |
| nudnosci | nud-no-ści [ści] | ści miękkie |
| rozsiania (twardo) | roz-sia-nia [śa] | si = [щ] przed samogłoską |
| posiew twardo | po-siew [pośjew] | si miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| gor-onc-zka / gor-o-czka | go-rącz-ka | ą nosowe, nie czyste [o] |
| cia-ża / co-ża | cią-ża | ą nosowe |
| wste-pu-jącą | wstę-pu-jącą | ę + ą nosowe |
| okre-ż-nicy (bez nosówki) | o-kręż-nicy | ę nosowe |
| lendź-wiowej | lędź-wiowej | ę nosowe, nie „en” |
| kolke nerkowo | kol-kę ner-ko-wą | ę i ą na końcu zachować |
| mononukle-o-ze | mononukle-o-zę | ę na końcu, nie czyste [e] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zabu-rz-enia [рз] | zabu-rze-nia [ż] | rz = [ż], „zabużenia” |
| miąż-sz-u osobno [ж-ш] | miąż-szu płynnie | ższ = jeden dłuższy szum |
| mo-cz-owego [ц] | mo-czo-wego [ч] | cz = [ч] |
| ner-cz-ycowy [ц] | ner-czy-cowy [ч] | cz = [ч] |
| wro-dz-one [дз osobno] | wro-dzo-ne | dz dźwięczne, jeden dźwięk |
| robacz-ko-wego [ц] | robacz-ko-wego [ч] | cz = [ч] |
| ultrasonogra-fic-zne | ultrasonogra-ficz-ne [ч] | cz = [ч] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| ukladu [л] | ukła-du [ukwadu] | ł = [w] |
| bialkomocz [л] | bia-łkomocz [bjawko-] | ł = [w] |
| paleczka [л] | pa-łeczka [pawe-] | ł = [w] |
| nadlonowe [л] | nad-ło-nowe [nadwo-] | ł = [w] |
| gor-nego [o] | gór-nego [gur-] | ó = [u] |
| czyn-ni-kow [o] | czyn-ni-ków [-kuf] | ó = [u] |
| zlogu [o] | zło-gu [zwug] | ł=[w] + ó=[u] |
| mocz-nika z [o] po ó | moc-znika | ó nie ma — tu o, ale uwaga na cz |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| przy-datków [пр-] | przy-datków [пш-] | prz = [пш] |
| mik-cji całe miękkie razem | mik-cji [мик-цьйи] | grupa kcji czytana wolno |
| cu-kr-zyca [кр] | cu-krzy-ca [kży] | krz = [kż] |
| erytrocy-tu-ria szybko | e-ry-tro-cy-tu-ria | dziel na sylaby, nie spiesz się |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| OOZN jako jedno słowo | o-o-zet-en (litery) | skrótowiec literowany |
| „ponad dziewięćdziesiąt %” jako znak | ponad dziewięćdziesiąt procent (>90%) | znak % czytamy słowem |
| 60–80% „sześćdziesiąt osiemdziesiąt” | sześćdziesiąt do osiemdziesięciu procent | zakres przez „do” |
| CRP „crp” jednym słowem | ce-er-pe (litery) | skrót literowany |
| TK „tk” | te-ka (litery) | skrót literowany |
| pH „ф/ph” | pe-ha | dwie litery |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zakaże-nія (po rosyjsku) | zaka-że-nia [-ńa] | polskie -nia, miękkie ń |
| zakażenie z [з] twardym przed e | za-ka-że-nie | ż dźwięczne, ale samo z nie zmiękczać błędnie |
| objawa-mi akcent na końcu | ob-ja-wami | akcent przedostatni mimo długiej końcówki |
| Goldflama z [л] | Gold-flama [л twarde — nazwisko] | nazwisko obce, l nie staje się [w] |
| bakteryj-noho (UA) | bakte-ryj-nego | polska końcówka -ego, nie -oho |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek (OOZN) | bakteryjne zakażenie górnego odcinka układu moczowego z zajęciem miąższu nerki |
| miąższ nerek | właściwa, czynnościowa tkanka nerki (nie torebka, nie miedniczka) |
| droga wstępująca | szerzenie się zakażenia „w górę” — z cewki i pęcherza ku nerkom |
| pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) | najczęstsza bakteria wywołująca OOZN |
| zaburzenia mikcji | nieprawidłowe oddawanie moczu (bolesne, częste) |
| diureza | ilość moczu wydalanego w jednostce czasu |
| objaw Goldflama | bolesność okolicy lędźwiowej przy opukiwaniu — wskazuje na chorobę nerki |
| leukocyturia | obecność leukocytów (krwinek białych) w moczu |
| erytrocyturia | obecność erytrocytów (krwinek czerwonych) w moczu |
| białkomocz | obecność białka w moczu |
| posiew moczu | hodowla bakterii z moczu w celu ich identyfikacji |
| nakłucie nadłonowe | pobranie moczu igłą przez powłoki nad spojeniem łonowym (u niemowląt) |
| kontaminacja | zanieczyszczenie próbki obcymi bakteriami |
| prokalcytonina | marker zapalny, dobry wskaźnik zajęcia miąższu nerek |
| roponercze | nagromadzenie ropy w układzie kielichowo-miedniczkowym nerki |
| kolka nerkowa | napadowy ból spowodowany złogiem w drogach moczowych |
Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.