Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Wole guzkowe

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.


1. Tekst do czytania

67-letnia kobieta z wolem

67-letnia kobieta hospitalizowana w Klinice Chirurgii w celu operacyjnego leczenia wola obojętnego. Ze względu na obciążenie około 30 paczkolatami palenia tytoniu, zgłaszane przez chorą dolegliwości: istotne obniżenie tolerancji wysiłku, kaszel, uczucie świstania w klatce piersiowej, szczególnie nasilające się podczas wysiłku, wysunięto podejrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) i zalecono wykonanie spirometrii. Analiza wartości liczbowych wskazuje na rozpoznanie bardzo ciężkiej obturacji oskrzeli z prawidłową pojemnością życiową. Analizując wynik badania w świetle zaleceń Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, stwierdzono, że badanie wykonano w sposób poprawny i powtarzalny. Proszę zwrócić uwagę na kształt krzywej przepływ-objętość – widoczne jest spłaszczenie zarówno krzywej wdechowej, jak i wydechowej. Najczęstszą przyczyną takiego kształtu krzywej jest zbyt słaby wysiłek oddechowy podczas manewru natężonego wydechu, ale jeżeli badanie wykonano w sposób poprawny i powtarzalny, należy uwzględnić możliwość sztywnej (niezależnej od kierunku zmian ciśnienia) obturacji w centralnych lub górnych drogach oddechowych. Tak też było w tym przypadku.

Analiza badań obrazowych uwidoczniła przyczynę zwężenia dróg oddechowych – było to wole zamostkowe istotnie (do 2,77 mm) zwężające światło tchawicy. Ze względu na charakterystyczny kształt krzywej przepływ–objętość, pomimo stwierdzenia obturacji (FEV1%FVC 25,1%; <1. percentyla) odstąpiono od wykonania próby rozkurczowej. Należy w tym momencie zaznaczyć, że autorzy wspólnych wytycznych ATS i ERS zalecają wykonywanie próby rozkurczowej w każdym przypadku. Okres przedoperacyjny był w przypadku prezentowanej pacjentki powikłany epizodem nagłego zatrzymania krążenia i oddychania, najprawdopodobniej w mechanizmie zachłyśnięcia. Po skutecznej resuscytacji chora była operowana w trybie nagłym i wykonano totalną tyreidektomię. Okres operacyjny i pooperacyjny był niepowikłany.

W celu oceny funkcji układu oddechowego, przed wypisem chorej do domu wykonano ponownie spirometrię.

Ocenia się, że charakterystyczne cechy obturacji górnych/centralnych dróg oddechowych w przebiegu wola można zaobserwować na krzywej przepływ–objętość nawet u 33% chorych. U około 0,7% chorych z wolem dochodzi do tak istotnego upośledzenia drożności dróg oddechowych, że tyreidektomię wykonuje się w trybie ratunkowym. Jeżeli w przebiegu wola dojdzie do zwężenia tchawicy, należy pamiętać o możliwości malacji chrząstek wywołanej długotrwałym uciskiem przez powiększony gruczoł tarczowy, co może prowadzić do przetrwałego zmniejszenia światła tchawicy, dlatego część chorych może wymagać kolejnych interwencji w celu przywrócenia prawidłowej drożności dróg oddechowych.


2. Pytania ze zrozumienia (z oryginału)

Z czym zgłosiła się pacjentka? (obniżenie tolerancji wysiłku, kaszel,świsty w klatce piersiowej)

Co podejrzewano? (Pochp)

Co było osłuchowo? (świsty)

jakie było ostatecznie rozpoznanie? (wole zamostkowe)

Co wykonano? (totalna tyreoidektomia).

Какие были проведены исследования?

Результаты исследований.


3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu. Pogrubiona (czerwona) sylaba w tabeli = akcentowana. Tekst zawiera dużo terminów pulmonologicznych i skrótów — czytaj wolno, skróty rozwijaj zgodnie z sekcją 5.

⚠️ Wyjątki w TYM tekście: - spirometria — akcent regularny spi-ro-MET-ria, ale uwaga na pokusę przesunięcia na końcówkę. - tyreidektomia / tyreoidektomia — bardzo długie, akcent na -TO- (ty-re-i-dek-TO-mia). - Skróty (POChP, FEV1, FVC, ATS, ERS) — patrz sekcja 5; czytane literami lub jako pełne nazwy.

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent) Na co uważać przy czytaniu
hospitalizoWAna długie, akcent -WA-
KLInice chiRURgii ch = [х] → хʲи-РУР-гʲи
operaCYJnego -cyj- = [-цый]
oboJĘTnego ę nosowe [ен] → о-бо-ЕНТ-не-го
obciąŻEnie ą nosowe, ż = [ж]
paczkoLAtami cz = [ч] → пач-ко-ЛА-та-ми
dolegliWOści -ści miękkie [-щчʲи]
toleRANcji wySIŁku -cji = [-цйи], ł = [w] → вы-СИW-ку
KAszel sz = [ш], akcent na pierwszą
ŚWIStania św miękkie [щвʲ], -nia miękkie
KLATce PIERsiowej -sio- miękkie
podeJRZEnie jrz trudne [йж] → по-де-ЙЖЕ-не
przewlekŁEJ prz = [пш], ł = [w] → пше-влек-WЕЙ
obturaCYJnej -cyj- = [-цый]
PŁUC ł = [w], ó/uПWУЦ
spiroMETrii podwójne -ii [-ии]
oBTUracji OSkrzeli -cji = [-цйи], krz = [кш]
pojemNOścią żyCIO -ścią miękkie, ż = [ж]
zaleCEŃ ń miękkie końcowe
poPRAWny prw-/praw- twarde
powtaRZALny rz = [ж] → по-вта-ЖАЛ-ный
KSZTAŁT KRZYwej kszt = [кшт], ł = [w], krz = [кш]
przepływobtość prz = [пш], ł = [w], ę nosowe
spła-SZCZE-nie ł = [w], szcz = [шч] → спwа-ШЧЕ-не
wdeCHOwej ch = [х]
wydeCHOwej ch = [х]
oddeCHOwego ch = [х]
nażonego ę nosowe, ż = [ж]
SZTYW-nej sz = [ш], -tyw- twarde
cenTRALnych ch = [х] na końcu
obraZOwych proste
zamoSTKOwe trudna zbitka -stk-
TCHAwicy tch = [тх] na początku
rozKURczowej cz = [ч]
resuscyTAcji sc = [сц], -cji = [-цйи]
tyreidekTOmię bardzo długie, -mię nosowe [-мʲен]
niepoWIkłany ł = [w]
maLAcji chrzą-STEK -cji = [-цйи], chrz = [хш], ą nosowe
gruCZOŁ tarCZOwy cz = [ч], ł = [w] → гру-ЧОW тар-ЧО-вы
interWENcji -cji = [-цйи]
drożNOści ż = [ж], -ści miękkie
## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos
Zapis Jak przeczytać
67-letnia sześćdziesięciosiedmioletnia
około 30 paczkolatami około trzydziestu paczkolatami
2,77 mm dwa i siedemdziesiąt siedem milimetra (a. dwa przecinek siedemdziesiąt siedem milimetra)
FEV1%FVC 25,1% ef-e-fau jeden do ef-fau-ce dwadzieścia pięć i jeden procent
<1. percentyla poniżej pierwszego percentyla
33% chorych trzydzieści trzy procent chorych
0,7% chorych zero i siedem procent chorych (a. zero przecinek siedem)
POChP pe-o-ce-ha-pe (przewlekła obturacyjna choroba płuc)
FEV1 ef-e-fau jeden (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa)
FVC ef-fau-ce (natężona pojemność życiowa)
ATS a-te-es (American Thoracic Society)
ERS e-er-es (European Respiratory Society)
Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc czytaj pełną nazwą, chorób = [хоруф]

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
hospitalizo-WA-na (przesuw) hospitalizo-WA-na akcent na -WA- (przedostatnia)
spiro-met-RII spiro-MET-rii przedostatnia -MET-
tyreidek-to-MIĘ tyreidek-TO-mię akcent na -TO-, nie na końcu
resus-cy-TA-cji resus-cy-TA-cji przedostatnia -TA-
obtu-RA-cji obtu-RA-cji akcent na -RA-
tole-ran-CJI tole-RAN-cji przedostatnia -RAN-
inter-wen-CJI inter-WEN-cji akcent na -WEN-
droż-no-ŚCI droż-NO-ści przedostatnia -NO-

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
świstania [с-вис-та...] ŚWIStania [щвʲис-та-нʲа] św = [щвʲ] miękkie
piersiowej [пер-си...] PIERsiowej [пʲер-щё-вей] -sio- miękkie [щё]
dolegliwości [...вос-ти] dolegliWOści [...вощ-чʲи] -ści miękkie [-щчʲи]
pojemnością [...нос-цён] pojemNOścią [...нощ-чён] -ścią miękkie
życiową [жы-ци...] żyCIOwą [жы-цё-вон] -cio- miękkie
niepowikłany [не-по...] niepoWIkłany [нʲе-по...] nie- miękkie
zaleceń [за-ле-цен] twardo zaleCEŃ [за-ле-цень] -ceń miękkie końcowe

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
obojętnego [о-бо-ет-не-го] oboJĘTnego [о-бо-ент-не-го] ę nosowe [ен]
obciążenie [об-ця-же-не] obCIĄżenie [об-цён-же-не] ą nosowe [он]
natężonego [на-те-жо...] nażonego [на-тэн-жо...] ę nosowe [эн]
przepływ-objętość [...об-е-тость] ...obtość [...об-ен-тощч] ę nosowe [ен]
tyreidektomię [...то-ме] tyreidektoMIĘ [...то-мʲен] -mię nosowe [-мʲен]
chrząstek [хр-зас-тек] chrząSTEK [хшон-стек] ą nosowe [он]
malacji — bez nosówki, ale tchawicy [...ви-цы] OK maLAcji [ма-ла-цйи] uwaga: tu brak nosówki, nie wstawiać [он]

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
paczkolatami [пач-ко...] OK, ale często [пак...] paczkoLAtami [пач-ко-ла...] cz = [ч]
powtarzalny [по-в-тар...] powtaRZALny [по-вта-жал-ный] rz = [ж]
rozkurczowej [...кур-цо...] rozKURczowej [роз-кур-чо...] cz = [ч]
gruczoł [гру-цол] gruCZOŁ [гру-чоw] cz = [ч]
tarczowy [тар-цо-вы] tarCZOwy [тар-чо-вы] cz = [ч]
kaszel [ка-сель] KAszel [ка-шель] sz = [ш]
sztywnej [с-тыв-ней] SZTYWnej [штыв-ней] sz = [ш]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
płuc [плуц] PŁUC [пwуц] ł = [w]
kształt [к-шталт] KSZTAŁT [кштаwт] ł = [w]
gruczoł [гру-цол] gruCZOŁ [гру-чоw] ł = [w] na końcu
chorób (w nazwie) [хо-роб] choRÓB [хо-руф] ó = [u] → [руф]
wysiłku [вы-силку] wySIŁku [вы-щиw-ку] ł = [w]
przewlekłej [...лей] przewlekŁEJ [...кwей] ł = [w]

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
tchawicy [т-ча-ви-цы] TCHAwicy [тха-ви-цы] tch = [тх], nie [ч]
spłaszczenie [спла-сче...] spłaSZCZEnie [спwа-шче-не] szcz = [шч]
podejrzenie [по-дей-зе...] podeJRZEnie [по-де-йже-не] jrz = [йж]
chrząstek [хр-зон...] chrząSTEK [хшон-стек] chrz = [хш]
zamostkowe [за-мост...] zamoSTKOwe [за-мо-стко-ве] zbitka -stk- łącznie

6.7. Liczby, jednostki, skróty

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
67-letnia [шестьдесят...] sześćdziesięciosiedmioletnia po polsku, jeden wyraz
POChP [по-чи-пэ] pe-o-ce-ha-pe skrót literuje się po polsku
2,77 mm [...запятая...] dwa i siedemdziesiąt siedem milimetra przecinek = „i" / „przecinek"
FEV1 [фев-один] ef-e-fau jeden skrót literami
33% [тридцать три...] trzydzieści trzy procent po polsku
0,7% [ноль и семь] zero i siedem procent po polsku
ATS / ERS jako słowa a-te-es / e-er-es skróty literami

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
centralnych [...них] ukr. cenTRALnych [...ных] końcówka -nych, nie -них
chirurgii [хи-рур-гии] ros. chiRURgii [хʲи-рур-гʲи] g miękkie, podwójne -ii
spirometrii [...мет-рии] spiroMETrii [...мет-рʲи] -ii miękko, nie twardo
oddechowego [о-де-хо...] oddeCHOwego [од-де-хо...] ch = [х]
obrazowych [...вих] ukr. obraZOwych [...вых] -wych, nie -вих
tolerancji [то-ле-ран-ции] ros. toleRANcji [то-ле-ран-цйи] -cji = [-цйи], nie [-ции]

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu) Objaśnienie
wole obojętne powiększenie tarczycy bez zaburzeń hormonalnych
wole zamostkowe wole schodzące za mostek do klatki piersiowej
paczkolata miara nasilenia palenia (paczki/dzień × lata)
tolerancja wysiłku zdolność organizmu do wysiłku fizycznego
świstanie / świsty wysokie dźwięki przy oddychaniu (zwężenie oskrzeli)
POChP przewlekła obturacyjna choroba płuc
obturacja oskrzeli zwężenie/utrudnienie przepływu w drogach oddechowych
spirometria badanie czynności płuc (objętości i przepływy)
pojemność życiowa maksymalna objętość powietrza wydychanego
krzywa przepływ–objętość wykres spirometryczny przepływu względem objętości
spłaszczenie krzywej wypłaszczenie wykresu, cecha zwężenia centralnego
natężony wydech maksymalnie szybki, pełny wydech (manewr)
drogi oddechowe centralne/górne tchawica i duże oskrzela / krtań i gardło
tchawica rurka powietrzna między krtanią a oskrzelami
próba rozkurczowa test po leku rozszerzającym oskrzela
zatrzymanie krążenia i oddychania nagłe ustanie pracy serca i oddechu
zachłyśnięcie dostanie się treści/śliny do dróg oddechowych
resuscytacja reanimacja, przywracanie czynności życiowych
totalna tyreidektomia całkowite operacyjne usunięcie tarczycy
malacja chrząstek rozmiękanie chrząstek (tu: tchawicy)
gruczoł tarczowy tarczyca
drożność dróg oddechowych swobodny przepływ powietrza w drogach oddechowych

Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.