Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Zanokcica opryszczkowa
Zanokcica opryszczkowa – zakażenie wału paznokciowego spowodowane przez wirusa opryszczki zwykłej. Zmiany są bolesne i ograniczają się do palców rąk. Rzadko infekcja może dotyczyć palców stopy albo oskórka paznokcia. Zanokcica opryszczkowa może być wywołana przez infekcję wirusem HSV 1 albo HSV 2[1]. Zanokcica wywołana przez wirusa HSV 1 często występuje u pracowników opieki medycznej, którzy mają kontakt z wirusem.
Mogą wystąpić objawy prodromalne takie jak pieczenie, świąd i mrowienie palca lub całej kończyny. Następnie pojawia się obrzęk, zaczerwienienie i bolesność uciskowa skóry zakażonego palca. Towarzyszyć temu może gorączka i powiększenie węzłów chłonnych[4]. Początkowo powstają małe, jasne pęcherzyki, które następnie łączą się i ulegają zmętnieniu. Ból często wydaje się nieproporcjonalnie duży do objawów. Zmiany ulegają wyleczeniu zwykle w ciągu 2–3 tygodni.
Wśród badań w kierunku HSV stosuje się testy laboratoryjne i mikroskopowe. Jednym z nich jest bardzo czuły test Tzancka. To badanie cytologiczne wymazu z dna pęcherza ropnego. W procesie diagnostycznym stosuje się również badania serologiczne, pozwalające wykryć swoiste przeciwciała. Najbardziej miarodajną, lecz bardzo kosztowną metodą potwierdzenia opryszczki narządów płciowych jest PCR – reakcja łańcuchowa polimerazy, umożliwiająca odczytanie DNA wirusów, będących sprawcami choroby.
Chociaż zanokcica opryszczkowa jest chorobą samoograniczającą się, stosuje się leczenie przeciwwirusowe na zakażoną skórę, najczęściej acyklowir, który skraca czas trwania objawów. Przebijanie pęcherzyków albo chirurgicznie usunięcie martwych tkanek może pogorszyć stan poprzez wywołanie nadkażenia albo zapalenia mózgu. Suche opatrunki na wysypkę. Przebijanie pęcherzyków może powodować przyłączenie infekcji bakteryjnej.
U 20-50% osób zanowraca.opryszczkowa wraca. Zazwyczaj do rozwoju zanokcicy nawracającej dochodzi w wyniku zakażeń bakteryjnych.
1) co to jest?
-HSV1 albo HSV2
2)objawy?
strup w przypadku gojenia (bardzo chciała komisja żeby powiedziałam o tym strupie)
3)objawy prodromalne?
-ból, świąd, obrzęk, mrowienie
4) diagnostyka?
-badanie bakteriologiczne/ hodowla bakteryjna (ale tak naprawdę nie pamiętam dokładnie)
5) Leczenie?-acyklowir/chirurgiczne (drenaż i antybiotyki)
HSV – (ang.) wirus opryszczki (Herpes Simplex Virus)
Wirus HSV1 wywołuje najczęściej opryszczkę wargową, natomiast wirus HSV 2 wywołuje zwykle opryszczkę narządów płciowych
W języku polskim akcent prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu. Pogrubiona (czerwona) sylaba w tabeli = akcentowana. Tekst dermatologiczno-wirusologiczny — uważaj na zbitki spółgłosek i skrót HSV.
⚠️ Wyjątki w TYM tekście: - Tzancka (nazwisko, test Tzancka) — czytaj CANK-a / ЦАНК-а, Tz = [ц]. - acyklowir — akcent regularny a-cyk-LO-wir (przedostatnia). - Skrót HSV i PCR/DNA — patrz sekcja 5, czytane literami.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| zanokCIca | -ci- miękkie [-цʲи] |
| o-prysz-CZKO-wa | prysz = [пшыш], czk = [чк] → о-пшыш-ЧКО-ва |
| zakaŻEnie | ż = [ж] |
| WAłu paznokCIOwego | -cio- miękkie |
| WIrusa o-prysz-CZKI | prysz trudne, czk = [чк] |
| zwyKŁEJ | ł = [w] → звы-КWЕЙ |
| boLESne | proste |
| oGRAniczają | cz = [ч], -ją nosowe |
| PALców RĄK | ó = [u], ą nosowe → РОНК |
| inFEKcja | -cja = [-цйа] |
| oSKÓRka | ó = [u] |
| wyWOłana | ł = [w] |
| praCOWników | ó = [u] |
| oPIEki meDYCZnej | cz = [ч] |
| obJAwy prodroMALne | ch na końcu? nie; -malne proste |
| pieCZEnie | cz = [ч] |
| ŚWIĄD | św miękkie, ą nosowe → ЩВЁНД |
| mroWIEnie | -wie- miękkie |
| obRZĘK | rz = [ж], ę nosowe → об-ЖЕНК |
| zaczerwieNIEnie | cz = [ч], -nie- miękkie |
| boLESność uCISkowa | -ść miękkie |
| goRĄCZka | ą nosowe, cz = [ч] → го-РОНЧ-ка |
| WĘZłów chłon-NYCH | ę nosowe, ł = [w], ch = [х] → ВЕНЗ-wуф хwон-НЫХ |
| pęcheRZYki | ę nosowe, ch = [х], rz = [ж] → пен-хе-ЖЫ-ки |
| ŁĄczą się | ł = [w], ą nosowe → WОН-чон |
| zmętNIEniu | ę nosowe, -nie- miękkie |
| nieproporcjoNALnie | -cjo- = [-цйо] |
| wyleCZEniu | cz = [ч] |
| tyGODni | proste |
| laboraTOryjne | akcent -TO- |
| mikroskoPOwe | proste |
| CZUły | cz = [ч], ł = [w] → ЧУ-w |
| TEST TZANcka | Tz = [ц] → ЦАН-цка |
| cytoloGICZne | cz = [ч], g miękkie |
| WYmazu | akcent na pierwszą |
| seroloGICZne | cz = [ч] |
| przeciwCIAła | prz = [пш], -cia- miękkie, ł = [w] |
| miaroDAJną | proste |
| KOSZtowną meTOdą | sz = [ш] |
| po-twier-DZE-nia | -dze- = [-дзе] |
| naRZĄdów PŁCIO-wych | rz = [ж], ą nosowe, ł = [w], płci trudne |
| reAKcja łańCUchowa | -cja = [-цйа], ł = [w], ch = [х] |
| polimeRAzy | proste |
| odCZYtanie | cz = [ч] |
| przeciwwiRUsowe | prz = [пш] |
| acykLOwir | akcent -LO- |
| przeBIjanie | prz = [пш] |
| chiRURgicznie | ch = [х], cz = [ч] |
| MAR-twych TKAnek | tk- twarde |
| nadkaŻEnia | ż = [ж] |
| zapaLEnia MÓzgu | ó = [u] → МУ-згу |
| opaTRUNki | proste |
| naWRAca | ł? nie; akcent -WRA- |
| ## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos |
| Zapis | Jak przeczytać |
|---|---|
| HSV 1 | ha-es-fau jeden (a. ha-es-we jeden) |
| HSV 2 | ha-es-fau dwa |
| 2–3 tygodni | od dwóch do trzech tygodni |
| test Tzancka | test Cancka (Tz = [ц]) |
| PCR | pe-ce-er (reakcja łańcuchowa polimerazy) |
| DNA | de-en-a (a. de-en-au) |
| 20–50% osób | od dwudziestu do pięćdziesięciu procent osób |
| [1], [4] | przypisy — przy czytaniu na głos pomija się |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zanok-CI-ca (przesuw) | za-NOK-ci-ca | akcent na przedostatnią — uwaga, w zanokcica na -CI- (przedostatnia z czterech) |
| acyklo-WIR jako [...вир] | acyk-LO-wir | akcent na -LO- (przedostatnia) |
| laborato-RYJ-ne OK | labora-TO-ryjne | akcent na -TO- |
| mikrosko-PO-we | mikrosko-PO-we | przedostatnia -PO- |
| pęche-RZY-ki | pęche-RZY-ki | akcent na -RZY- |
| zaczerwie-NIE-nie | zaczerwie-NIE-nie | przedostatnia -NIE- |
| polime-RA-zy | polime-RA-zy | akcent na -RA- |
| przeciwwi-RU-sowe | przeciwwi-RU-sowe | przedostatnia -RU- |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zanokcica [за-нок-ца] | zanokCIca [за-нок-цʲи-ца] | -ci- miękkie [-цʲи] |
| paznokciowego [...ко-ве-го] | paznokCIOwego [паз-нок-цё-ве-го] | -cio- miękkie |
| przeciwciała [...ца-ла] | przeciwCIAła [пше-цʲиф-ця-wа] | -cia- miękkie |
| bolesność [...ность] | boLESność [бо-лес-нощч] | -ść miękkie [-щч] |
| mrowienie [мро-ве-не] | mroWIEnie [мро-вʲе-нʲе] | wie miękkie |
| zmętnieniu [...не-ню] | zmętNIEniu [змэнт-нʲе-нʲу] | -nie- miękkie |
| ograniczają — -ją OK, ale początek | oGRAniczają [о-гра-нʲи-чай...] | -ni- miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| świąd [с-вяд] | ŚWIĄD [щвёнд] | ą nosowe [он] |
| obrzęk [об-зек] | obRZĘK [об-женк] | ę nosowe [эн] |
| gorączka [го-рач-ка] | goRĄCZka [го-рон-чка] | ą nosowe [он] |
| węzłów [вез-лув] | WĘZłów [вэнз-wуф] | ę nosowe [эн] |
| pęcherzyki [пе-хе...] | PĘcherzyki [пэн-хе-жы-ки] | ę nosowe [эн] |
| łączą się [лон-чо] OK | ŁĄczą [wон-чон] | ą nosowe [он], podwójna |
| rąk [рук] | RĄK [ронк] | ą nosowe [он] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| opryszczkowa [о-прыс-чко...] | o-prysz-CZKO-wa [о-пшыш-чко-ва] | sz = [ш], czk = [чк] |
| gorączka [го-рач-ка] | goRĄCZka [го-рон-чка] | cz = [ч] |
| pieczenie [пе-це-не] | pieCZEnie [пʲе-че-не] | cz = [ч] |
| cytologiczne [...гич-не] | cytoloGICZne [...гич-не] | cz = [ч] |
| chirurgicznie [...гич-не] | chiRURgicznie [хʲи-рур-гич-нʲе] | cz = [ч] |
| potwierdzenia [...дзе-ня] | potwierDZEnia [по-твʲер-дзе-нʲа] | dz = [дз] |
| odczytanie [од-цы...] | odCZYtanie [от-чы-та-нʲе] | cz = [ч] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zwykłej [звы-клей] | zwyKŁEJ [звы-кwей] | ł = [w] |
| czuły [чу-лы] | CZUły [чу-w] | ł = [w] na końcu |
| oskórka [ос-кор-ка] | oSKÓRka [о-скур-ка] | ó = [u] → [скур] |
| wywołana [...во-ла-на] | wyWOłana [вы-во-wа-на] | ł = [w] |
| mózgu [моз-гу] | MÓzgu [му-згу] | ó = [u] → [му] |
| narządów [...дов] | naRZĄdów [на-жон-дуф] | ó = [u] → [дуф] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| przebijanie [пре-би...] | przeBIjanie [пше-бʲи-я-нʲе] | prz = [пш] |
| przeciwciała [пре-цив...] | przeCIWciała [пше-цʲиф-ця-wа] | prz = [пш] |
| martwych tkanek [...т-ка-нек] | ...TKAnek [тка-нек] | zbitka tk- twarda łącznie |
| narządów płciowych [...пл-цё...] | ...PŁCIOwych [пwцё-вых] | ł = [w], płci zbitka łącznie |
| chirurgicznie [хи-рур...] | chiRURgicznie [хʲи-рур...] | ch = [х] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| HSV 1 [аш-эс-вэ] ros. | ha-es-fau jeden (a. ha-es-we jeden) | litery po polsku |
| HSV 2 [...два] ros. | ha-es-fau dwa | litery + liczba po polsku |
| 2–3 tygodni [...тыгодни] | od dwóch do trzech tygodni | zakres rozwinąć |
| test Tzancka [тзанц-ка] | test Cancka (Tz = [ц]) | dwuznak Tz = [ц] |
| PCR [пи-си-ар] ang. | pe-ce-er | litery po polsku |
| DNA [днк] ros. | de-en-a (a. de-en-au) | litery po polsku |
| 20–50% [...процентов] | od dwudziestu do pięćdziesięciu procent | zakres po polsku |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| medycznej [ме-дич...] ukr. | meDYCZnej [ме-дыч-ней] | -dycz-, nie -дич- |
| prodromalne [про-дро-маль-не] | prodroMALne [про-дро-маль-не] | akcent na -MAL- |
| serologiczne [...гич-не] ros. | seroloGICZne [...гич-не] | g miękkie + cz = [ч] |
| kosztowną [кош-тов-на] | KOSZtowną [кош-тов-нон] | sz = [ш], ą nosowe |
| miarodajną [...дай-на] | miaroDAJną [...дай-нон] | ą nosowe [он] na końcu |
| pracowników [...ков] ros. | praCOWników [пра-цов-нʲи-куф] | ó = [u] → [куф] |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| zanokcica | zapalenie wału okołopaznokciowego |
| zanokcica opryszczkowa | zanokcica wywołana wirusem opryszczki (HSV) |
| wał paznokciowy | fałd skóry otaczający paznokieć |
| wirus opryszczki zwykłej (HSV) | Herpes Simplex Virus |
| HSV 1 | typ wirusa, częściej opryszczka wargowa |
| HSV 2 | typ wirusa, częściej opryszczka narządów płciowych |
| oskórek paznokcia | cienka skórka u nasady paznokcia |
| objawy prodromalne | objawy zwiastunowe przed wysypką (pieczenie, mrowienie) |
| mrowienie | uczucie „mrówek”, drętwienie/kłucie |
| bolesność uciskowa | ból przy naciskaniu |
| węzły chłonne | struktury układu odpornościowego (mogą się powiększać) |
| pęcherzyki | drobne wykwity wypełnione płynem |
| zmętnienie | utrata przejrzystości płynu w pęcherzyku |
| test Tzancka | szybkie badanie cytologiczne wymazu ze zmiany |
| badanie cytologiczne | ocena komórek pod mikroskopem |
| badania serologiczne | wykrywanie przeciwciał we krwi |
| przeciwciała swoiste | przeciwciała skierowane przeciw danemu wirusowi |
| PCR | reakcja łańcuchowa polimerazy, wykrywa DNA wirusa |
| choroba samoograniczająca się | ustępująca sama, bez leczenia |
| acyklowir | lek przeciwwirusowy stosowany w opryszczce |
| nadkażenie | dodatkowe zakażenie (np. bakteryjne) na zmianie |
| zanokcica nawracająca | nawracające epizody zanokcicy |
Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.