Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Pełnościenne zapalenie jelita krętego

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.


1. Tekst do czytania

Pełnościenne zapalenie jelita krętego

27-letnia kobieta zgłosiła się do lekarza z powodu bólu w śródbrzuszu i podbrzuszu, któremu towarzyszyły luźne stolce (do 3/d) bez domieszek patologicznych. Ból miał charakter tępy, nasilał się po zjedzeniu obfitego posiłku, ale nie wpływał istotnie na codzienną aktywność chorej. Dolegliwości pojawiły się po raz pierwszy około pół roku temu, ale w ostatnich 2 miesiącach uległy nasileniu, występując co 2–3 dni. Nie odnotowano w tym czasie utraty masy ciała ani innych objawów alarmowych. Pacjentka do tej pory poważnie nie chorowała ani nie przyjmowała na stałe żadnych leków. Wywiad rodzinny w kierunku istotnych chorób przewlekłych był ujemny. Wykonane ambulatoryjnie badania laboratoryjne krwi wykazały prawidłowe stężenie białka C-reaktywnego oraz niewielką niedokrwistość normocytową (hemoglobina 11 g/dl), która utrzymywała się u chorej od kilku lat. Z jej powodu chora była diagnozowana kilka miesięcy wcześniej. Wykonano u niej gastroskopię, w której nie stwierdzono zmian patologicznych. Wyniki badań w kierunku celiakii (przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej wraz z oceną histologiczną wycinków z dwunastnicy) oraz trzykrotnego badania kału na krew utajoną były ujemne. Chora pozostawała pod stałym nadzorem ginekologicznym z powodu zaburzeń miesiączkowania, które uznano za przyczynę nieznacznego zmniejszenia stężenia hemoglobiny. Wykonana przed 2 tygodniami USG jamy brzusznej nie wykazała nieprawidłowości.

U chorej stężenie kalprotektyny w stolcu wynosiło 850 µg/g. Wykonano ileokolonoskopię, w której stwierdzono zwężenie i zmiany zapalne w końcowym odcinku jelita krętego, z których pobrano wycinki do badania histologicznego. Enterografia rezonansu magnetycznego potwierdziła pełnościenne zapalenie jelita krętegow końcowych 6 cm, a także w obrębie 8 cm w jego bliższej części. Po uzyskaniu wyniku badania mikroskopowego i wykluczeniu infekcyjnej przyczyny stwierdzanych nieprawidłowości (badania serologiczne w kierunku jersiniozy oraz posiew stolca w kierunku salmonellozy) rozpoznano chorobę Leśniowskiego i Crohna. W związku z występowaniem zmian zapalnych w dwóch odcinkach jelita cienkiego zastosowano leczenie skojarzone budezonidem (9 mg/d przez 8 tyg., z następczym stopniowym zmniejszaniem dawki o 3 mg co 4 tyg.) z azatiopryną (2 mg/kg/d) i uzyskano istotną poprawę kliniczną. W kontrolnym oznaczeniu kalprotektyny po 3 miesiącach stwierdzono zmniejszenie jej stężenia do 200 µg/g.

Dolegliwosci?

Ból w śródbrzuszu i podbrzuszu, któremu towarzyszyły luźne stolce (do 3/d) bez domieszek patologicznych.

Jak dlugo trwa te dolegliwości?

Dolegliwości pojawiły się po raz pierwszy około pół roku temu, ale w ostatnich 2 miesiącach uległy nasileniu, występując co 2–3 dni.

К каким врачам ещё обращалась?

Nadzor ginekologiczny z powodu zaburzeń miesiączkowania, diagnostyka

Какие обследования назначил врач? Что в анализах?

*prawidłowe stężenie białka C-reaktywnego oraz

*niewielką niedokrwistość normocytową (hemoglobina 11 g/dl), która utrzymywała się u chorej od kilku lat.

Wyniki badań w kierunku celiakii (przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej wraz z oceną histologiczną wycinków z dwunastnicy) oraz trzykrotnego badania kału na krew utajoną były ujemne.

Что ещё было сделано и стоило ли. Нужно ли делаеть ей илеоколоноскопию? Najwłaściwszym postępowaniem będzie oznaczenie stężenia *kalprotektyny w stolcu i podjęcie decyzji o ileokolonoskopii w zależności od wyniku tego badania =>

U chorej stężenie kalprotektyny w stolcu wynosiło 850 µg/g. Wykonano ileokolonoskopię, w której stwierdzono zwężenie i zmiany zapalne w końcowym odcinku jelita krętego, z których pobrano wycinki do badania histologicznego.=>

Enterografia rezonansu magnetycznego=>

Почему ей рано выполнять колоноскопию? (точно формулировку не помню, но идея такая). Надо сказать что нет objawów alarmowych, chudnięcia, stan ogólny dobry.

Какой диагноз?

Pełnościenne zapalenie jelita krętego


3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent prawie zawsze pada na przedostatnią sylabę wyrazu. Pogrubiona (czerwona) sylaba w tabeli = akcentowana. Tekst gastroenterologiczny, dużo terminów i jednostek — czytaj wolno, rozwijaj jednostki zgodnie z sekcją 5.

⚠️ Wyjątki w TYM tekście: - Nazwa choroba Leśniowskiego i CrohnaCrohna czytaj KRON-a (ch w nazwisku [к/х], przyjęte Крона); Leśniowskiego z miękkim -śni- [-щнʲ-]. - kalprotektyna, azatiopryna, budezonid — akcent regularny na przedostatniej sylabie.

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent) Na co uważać przy czytaniu
pełno-ŚCIEN-ne ł = [w], -ścien- miękkie [-щчʲен]
zapaLEnie jeLIta kręTEgo ę nosowe → крен-ТЕ-го
lu ó = [u] → БУ-лу
śródBRZUszu ś miękkie [щ], brz = [бж] → щруд-БЖУ-шу
podBRZUszu brz = [бж]
LUŹne STOLce ź miękkie [жʲ] → ЛУЖ-не
doMIEszek -mie- miękkie
patoloGICZnych cz = [ч], g miękkie
naSIlał się -si- miękkie [щ]
poSIŁku -si- miękkie, ł = [w] → по-СИW-ку
akTYWność -tyw- twarde
dolegliWOści -ści miękkie
uTRAty MAsy CIAła -cia- miękkie, ł = [w]
alarMOwych ch = [х] na końcu
przyj-MO-wa-ła prz = [пш], ł = [w]
WYwiad roDZINny -dzin- = [-дзин]
przewlekŁYCH prz = [пш], ł = [w], ch = [х] → пше-влек-WЫХ
Ujemny akcent na pierwszą
ambulaTOryjne akcent -TO-
laboraTOryjne akcent -TO-
stęŻEnie ę nosowe, ż = [ж] → стен-ЖЕ-не
białka CE reakTYWnego ł = [w] → бяwка
nie-do-krwis-TO-ści normocyTOwej krw- trudne, -ści miękkie
hemogloBIna proste, akcent -BI-
diagnozoWAna ł? nie; akcent -WA-
gastroskoPIę -pię nosowe [-пʲен]
ceLIAkii -kii = [-кии]
przeciwCIAła prz = [пш], -cia- miękkie
trans-glu-ta-mi-NA-zie bardzo długie, akcent -NA-
histoloGICZ ch/h = [х], cz = [ч]
WYcinków dwuNASTnicy ó = [u], -nast- twarde
krew uTAjoną krw- trudne, akcent -TA-
zabuRZEŃ mie-siącz-ko-WA-nia rz = [ж], ą nosowe, cz = [ч]
kalprotekTYny akcent -TY-
STOLcu proste
ileokolonoSKOpię bardzo długie, -pię nosowe
zwęŻEnie ę nosowe, ż = [ж] → звен-ЖЕ-не
zaPALne proste
KOŃcowym odCINku ń miękkie
enteroGRAfia akcent -GRA-
rezoNANsu magneTYCZnego cz = [ч]
infekCYJnej -cyj- = [-цый]
salmonelLOzy proste, akcent -LO-
jersiNIOzy -nio- = [-нё]
POsiew STOLca akcent na pierwszą
LeśNIOWskiego -śni- miękkie [-щнʲ]
KROHna ch = [к/х] → КРОН-а
skojaRZOne rz = [ж]
budezoNIdem akcent -NI-
azatioPRY akcent -PRY-
POprawę kliNICZ cz = [ч]
konTROLnym oznaCZEniu cz = [ч]
## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos
Zapis Jak przeczytać
27-letnia dwudziestosiedmioletnia
do 3/d do trzech na dobę (luźne stolce do trzech dziennie)
pół roku pół roku
2 miesiącach dwóch miesiącach
co 2–3 dni co dwa, trzy dni
hemoglobina 11 g/dl hemoglobina jedenaście gramów na decylitr
850 µg/g osiemset pięćdziesiąt mikrogramów na gram
6 cm sześciu centymetrów
8 cm ośmiu centymetrów
budezonid 9 mg/d budezonid dziewięć miligramów na dobę
przez 8 tyg. przez osiem tygodni
o 3 mg co 4 tyg. o trzy miligramy co cztery tygodnie
azatiopryna 2 mg/kg/d azatiopryna dwa miligramy na kilogram na dobę
po 3 miesiącach po trzech miesiącach
200 µg/g dwieście mikrogramów na gram
CRP / białko C-reaktywne ce-er-pe / białko ce-reaktywne
USG u-es-gie
GFR gie-ef-er (w tekście pośrednio przez badania)

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
kalprotek-TY-na (przesuw) kalprotek-TY-na akcent na -TY- (przedostatnia)
azatio-pry-NĄ azatio-PRY-ną akcent na -PRY-
budezo-NI-dem budezo-NI-dem przedostatnia -NI-
ileokolono-sko-PIĘ ileokolono-SKO-pię akcent na -SKO-, nie na końcu
entero-GRA-fia entero-GRA-fia przedostatnia -GRA-
hemoglo-BI-na hemoglo-BI-na akcent na -BI-
transglutami-na-ZIE transglutami-NA-zie przedostatnia -NA-
ambula-TO-ryjne ambula-TO-ryjne akcent na -TO-

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
pełnościenne [...сцен-не] pełnoŚCIENne [пеwно-щчʲен-не] -ścien- miękkie [-щчʲен]
śródbrzuszu [с-руд...] ŚRÓDbrzuszu [щруд-бжу-шу] ś = [щ] miękkie
nasilał [на-си-лал] naSIlał [на-щи-лаw] si = [щ] miękkie
posiłku [по-сил-ку] poSIŁku [по-щиw-ку] si = [щ], ł = [w]
domieszek [до-ме-шек] doMIEszek [до-мʲе-шек] mie miękkie
dolegliwości [...вос-ти] dolegliWOści [...вощ-чʲи] -ści miękkie
ciała [ца-ла] CIAła [ця-wа] cia miękkie

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
krętego [кре-те-го] kręTEgo [крен-те-го] ę nosowe [ен]
zwężenie [зве-же-не] zwęŻEnie [звен-же-не] ę nosowe [эн]
stężenie [сте-же-не] stęŻEnie [стэн-же-не] ę nosowe [эн]
gastroskopię [...пе] gastroskoPIĘ [...пʲен] -pię nosowe [-пʲен]
ileokolonoskopię [...пе] ileokolonoskoPIĘ [...пʲен] -pię nosowe [-пʲен]
zaburzeń miesiączkowania [...сяч...] ...mieSIĄCZkowania [...щён-чко...] ą nosowe [он]
luźne — bez nosówki, ale krętego z nosówką LUŹne [луж-не] uwaga: tu brak nosówki, nie wstawiać [он]

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
śródbrzuszu [...бр-зу-шу] śródBRZUszu [щруд-бжу-шу] brz = [бж], sz = [ш]
zaburzeń [за-бур-зен] zabuRZEŃ [за-бу-жень] rz = [ж]
skojarzone [ско-яр-зо-не] skojaRZOne [ско-я-жо-не] rz = [ж]
patologicznych [...гич...] patoloGICZnych [...гич...] cz = [ч]
magnetycznego [...тич...] magneTYCZnego [...тыч...] cz = [ч]
kliniczną [...нич-на] kliNICZną [клʲи-нʲич-нон] cz = [ч]
oznaczeniu [оз-на-це...] oznaCZEniu [оз-на-че-нʲу] cz = [ч]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
bólu [бо-лу] lu [бу-лу] ó = [u] → [бу]
pełnościenne [пел-но...] PEŁnościenne [пеw-но...] ł = [w]
posiłku [по-сил-ку] poSIŁku [по-щиw-ку] ł = [w]
ciała [ця-ла] CIAła [ця-wа] ł = [w]
białka [бял-ка] BIAŁka [бяw-ка] ł = [w]
przewlekłych [...лых] przewlekŁYCH [...кwых] ł = [w]
wycinków [...ков] wyCINków [вы-цʲин-куф] ó = [u] → [куф]

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
śródbrzuszu [с-руд-бр-зу...] ŚRÓDbrzuszu [щруд-бжу-шу] ś + brz zbitka łącznie
przyjmowała [при-й-мо...] przyjMOwała [пшый-мо-ва-wа] prz = [пш]
dwunastnicy [дву-нас-т-ни-цы] dwuNASTnicy [дву-наст-нʲи-цы] zbitka -stn- łącznie
przeciwciała [пре-цив...] przeCIWciała [пше-цʲиф-ця-wа] prz = [пш]
transglutaminazie [транс-глу...] trans-glu-ta-mi-NA-zie długa zbitka, czytaj po sylabach

6.7. Liczby, jednostki, skróty

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
27-letnia [двадцать семь...] dwudziestosiedmioletnia po polsku, jeden wyraz
do 3/d [...в день] ros. do trzech na dobę rozwinąć po polsku
hemoglobina 11 g/dl hemoglobina jedenaście gramów na decylitr jednostki po polsku
850 µg/g [...микрограм...] osiemset pięćdziesiąt mikrogramów na gram jednostki po polsku
9 mg/d dziewięć miligramów na dobę jednostki po polsku
2 mg/kg/d dwa miligramy na kilogram na dobę jednostki po polsku
USG [у-зэ-гэ] ros. u-es-gie litery po polsku

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE ✅ Tak TAK Dlaczego
Crohna [цро-на] KROHna [крон-а] ch w nazwisku = [к/х], przyjęte Крона
Leśniowskiego [лес-ни...] LeśNIOWskiego [лещ-нʲов-ске-го] -śni- miękkie [-щнʲ]
histologiczną [...гич-на] ros. histoloGICZną [хʲис-то-ло-гич-нон] h = [х], cz = [ч]
infekcyjnej [ин-фек-цый-ней] infekCYJnej [ин-фек-цый-ней] -cyj- = [-цый]
salmonellozy [...ло-зи] ukr. salmonelLOzy [...ло-зы] końcówka -zy, nie -зи
jersiniozy [...нио-зи] jersiNIOzy [...нё-зы] -nio- = [-нё]

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu) Objaśnienie
pełnościenne zapalenie zapalenie obejmujące całą grubość ściany jelita
jelito kręte końcowy odcinek jelita cienkiego (ileum)
śródbrzusze / podbrzusze środkowa / dolna część brzucha
luźne stolce rozluźnione, biegunkowe wypróżnienia
domieszki patologiczne krew, śluz, ropa w stolcu
objawy alarmowe objawy ostrzegawcze (np. chudnięcie, krew)
niedokrwistość normocytowa anemia z prawidłową wielkością krwinek
hemoglobina barwnik krwi przenoszący tlen
gastroskopia wziernikowanie żołądka (endoskopia górna)
celiakia choroba z nietolerancji glutenu
transglutaminaza tkankowa enzym; przeciwciała przeciw niemu w celiakii
dwunastnica początkowy odcinek jelita cienkiego
krew utajona w kale krew niewidoczna gołym okiem, wykrywana testem
kalprotektyna marker stanu zapalnego jelit w stolcu
ileokolonoskopia wziernikowanie jelita grubego i końca jelita krętego
wycinki histologiczne fragmenty tkanki do badania mikroskopowego
enterografia rezonansu magnetycznego MR jelit z kontrastem
jersinioza / salmonelloza zakażenia bakteryjne (Yersinia / Salmonella)
posiew stolca hodowla bakterii z próbki kału
choroba Leśniowskiego i Crohna przewlekła nieswoista choroba zapalna jelit
leczenie skojarzone terapia kilkoma lekami jednocześnie
budezonid glikokortykosteroid o działaniu miejscowym w jelitach
azatiopryna lek immunosupresyjny
poprawa kliniczna ustąpienie/zmniejszenie objawów

Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.