Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego
65-letnia kobieta prowadząca gospodarstwo domowe została przyjęta do szpitala z powodu trwającej od 5 dni gorączki, sztywności mięśni i silnego bólu w prawej części nadbrzusza. W tym samym czasie zaobserwowała, że wydała ciemny mocz i straciła apetyt. Do tego czasu była zdrowa.
Podczas pierwszego badania stwierdzono zły stan chorej, temperatura 38.2°C, ciśnienie tętnicze 150/90 mmHg, tętno 125/min, regularne. Serce i płuca w normie. Duża bolesność w prawym górnym kwadrancie brzucha. Podczas laparotomii usunięto ZGORZELINOWY pęcherzyk żółciowy z kilkoma kamieniami.
W jamie brzusznej było trochę płynu bez innych zmian patologicznych. Zbadano wspólny przewód żółciowy z wynikiem negatywnym. Po operacji stan pacjentki początkowo się poprawił.
Jednak 2 dni później zaczęła się ona uskarżać na mdłości, czuła się źle .Objawy te rozwinęły się w ciągu paru godzin. Nie odczuwała bólu, nie kaszlała, nie miała duszności.
Podczas badania wygląda na ciężko chorą. Temperatura 38°C, ciśnienie tętnicze 70/50 mmHg, tętno 140/min, oddychanie 28/min, skóra jest zimna i wilgotna, wyraźna sinica obwodowa i niewielka sinica centralna. Ośrodkowe ciśnienie żylne nie jest podwyższone, żyły powierzchniowe są zapadnięte, w obrębie serca i płuc nie ma nieprawidłowości.
Występuje pewna bolesność w obszarze jamy brzusznej w miejscu po laparotomii. Wynik badania per rectum bez odchyleń. Wprowadzono cewnik do pęcherza, uzyskując 100 ml zalegającego moczu, zawierającego ślad białka, ale bez krwinek czerwonych ani białych.
U pacjentki we wczesnym okresie pooperacyjnym rozwinął się wstrząs w wyniku posocznicy wywoływanej pałeczką okrężnicy. Podjęto leczenie przetoczeniem krwi oraz podaniem antybiotyków. Po podaniu litra krwi podniosło się ciśnienie żylne i tętnicze, utrzymując się na właściwym poziomie.
Przez następne 12 godzin trwał skąpomocz, ale po dożylnym podaniu Mannitolu wzrosła diureza i wydzielanie moczu wróciło do normy.
Jakie dolegliwości miała pacjentka?
Co było w badaniu przedmiotowym?
Jaki byt stan bezpośrednio po operacji?
Jakie powikłania miała pacjentka?
W języku polskim akcent pada zwykle na przedostatnią sylabę wyrazu. W tabeli poniżej pogrubiona (czerwona) sylaba = sylaba akcentowana. Czytaj wolno, dziel długie słowa na sylaby.
⚠️ Wyjątki (akcent cofnięty: gra-MA-ty-ka; liczebniki czte-RY-sta) — w TYM tekście nie występują. Uwaga tylko na łacińskie słowo „per rectum" i nazwę „Mannitol", które czyta się sylaba po sylabie.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| zapalenie | spokojnie, rz brak |
| pę-che-rzyka | ę nosowe, rz=[ż] → „pen-he-żyka" |
| żółciowego | ż=[ż], ó=[u], ci=[ći] → „żuw-ćio-wego" |
| 65-letnia kobieta | „sześćdziesięcio-pięcio-letnia"; bi=[bi] |
| gospodarstwo domowe | rs twarde |
| gorączki | rącz=[рончь], ą nosowe, cz=[ч] |
| sztyw-ności | sz=[ш], ść miękkie → „штив-нощьі" |
| silnego bólu | si=[śi] miękkie, ó=[u] |
| nadbrzusza | brz=[бж], rz=[ż], sz=[ш] |
| ciemny mocz | ci=[ći], cz=[ч] |
| apetyt | wyraźnie |
| ciśnienie tętnicze | śni miękkie, ę nosowe, cz=[ч] |
| tętno regularne | ę nosowe → „тэн-tно" |
| bolesność | ść miękkie |
| kwadrancie | ci=[ći] → „ква-дран-ће" |
| laparotomii | obce słowo; sylaba po sylabie |
| zgorzelinowy | rz=[ż] → „zgo-że-li-nowy" |
| ka-mieniami | mi=[mi] miękkie |
| wspól-ny przewód | ó=[u] → „вспуl-ny пше-вуд" |
| pacjentki | cj=[ць] → „pa-цьен-тки" |
| mdłości | dł=[дw], ść miękkie → „мдwо-щьі" |
| du-szności | sz=[ш], ść miękkie |
| sinica obwodowa | si=[śi] miękkie |
| zimna i wil-gotna | zi=[źi] miękkie, wi=[wi] |
| za-pad-nięte | ę nosowe |
| per rectum | łacina; „пэр рэк-tум" |
| cewnik | c=[ц] → „цэв-nik" |
| pęcherza | ę nosowe, rz=[ż] |
| za-le-ga-jącego | ą nosowe |
| krwinek czerwonych | rw twarde, cz=[ч] |
| pooperacyjnym | dziel: „po-o-pe-ra-цый-нym" |
| wstrząs | wstrz=[фстш], ą nosowe → „фстшонс" |
| po-so-cznicy | cz=[ч] → „po-со-czni-цы" |
| pałeczką okrężnicy | cz=[ч], kręż=[крэнż], ę nosowe |
| an-ty-bio-tyków | bi=[bi] miękkie |
| prze-to-czeniem | prz=[пш], cz=[ч] |
| żylne i tętnicze | ż=[ż], ę nosowe |
| skąpo-mocz | ą nosowe, cz=[ч] → „скон-по-моч" |
| dożylnym | ż=[ż] |
| Man-nitolu | nazwa leku; „ман-ni-to-lu" |
| diereza | r twarde; obce słowo |
| ## 5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos |
| Zapis | Czytaj na głos |
|---|---|
| 65-letnia | „sześćdziesięciopięcioletnia" |
| 5 dni | „pięć dni" |
| 38.2°C | „trzydzieści osiem przecinek dwa stopnia Celsjusza" |
| 150/90 mmHg | „sto pięćdziesiąt na dziewięćdziesiąt milimetrów słupa rtęci" |
| 125/min | „sto dwadzieścia pięć na minutę" |
| 38°C | „trzydzieści osiem stopni Celsjusza" |
| 70/50 mmHg | „siedemdziesiąt na pięćdziesiąt milimetrów słupa rtęci" |
| 140/min | „sto czterdzieści na minutę" |
| 28/min | „dwadzieścia osiem na minutę" |
| 2 dni / paru godzin | „dwa dni" / „paru godzin" |
| 100 ml | „sto mililitrów" |
| litra krwi / litr krwi | „litra krwi" / „litr krwi" |
| 12 godzin | „dwanaście godzin" |
| per rectum | „per rektum" (łac. — przez odbyt) |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zapa-le-NIE | zapa-le-nie | akcent na przedostatnią le, nie na końcówkę |
| pęche-rzy-KA | pę-che-rzyka | akcent na che, nie na ka |
| żół-cio-WE-go | żół-cio-wego | przedostatnia cio |
| laparo-to-MII | laparo-to-mii | akcent na to, nie na mii |
| zgorze-li-NO-wy | zgorze-li-nowy | przedostatnia li (sylabowo no-wy — akcent na no? nie: zgo-rze-li-no-wy) |
| posoc-ni-CY | poso-czni-cy | akcent na czni |
| okręż-NI-cy | okręż-ni-cy | przedostatnia ni |
| skąpo-MOCZ | skąpo-mocz | jednosylabowe mocz — akcent w pierwszym członie ską |
| Mannito-LU | Man-ni-tolu | akcent na ni, nie na końcówkę |
| diere-ZA | die-re-za | przedostatnia re |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| s-il-nego [s twarde] | sil-nego [śi] | S-I zawsze miękkie → „śi" |
| zim-na [z twarde] | zim-na [źi] | Z-I miękkie → „źim" |
| cis-nienie [s twarde] | ci-śnie-nie [ćiśni] | ci i śni miękkie |
| ciem-ny [c twarde] | ciem-ny [ćem] | ci miękkie → „ćem" |
| boles-nosc [твёрдо] | bo-les-ność [ść] | ść na końcu miękkie |
| kwadran-ce [c twarde] | kwa-dran-cie [će] | ci miękkie → „ће" |
| sin-ica [s twarde] | si-nica [śi] | S-I miękkie |
| mdlos-ci [твёрдо] | mdło-ści [śći] | ść miękkie, sycząco |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| pen-cherzyka [э] | pę-cherzyka [пен] | ę nosowe, nie czyste „э" |
| go-роч-ki [о] | go-rącz-ki [рон] | ą nosowe → „рон" |
| tet-no [э] | tęt-no [тэн] | ę nosowe → „тэн" |
| za-pад-niete [без ę] | za-pad-nięte [ę] | ę w -nięte — nie gubić |
| wstras [без ą] | wstrząs [он] | ą na końcu = nosowe „он" |
| okrez-nicy [э] | o-kręż-nicy [крэн] | ę nosowe |
| skopo-mocz [о] | skąpo-mocz [скон] | ą nosowe → „скон" |
| zale-га-jacego [а] | zale-ga-jącego [он] | ją=[йон] nosowe |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| go-роч-ki [ч простое] | go-rącz-ki [ч из cz] | cz=[ч] po nosówce |
| sztyw-nosci [ст] | sztyw-ności [ш] | sz=[ш] → „штив" |
| nad-бжу-sza [конец] | nad-brzu-sza [ш] | sz na końcu =[ш] |
| zgore-li-nowy [з] | zgo-rze-li-nowy [ż] | rz=[ż] dźwięczne |
| posoc-ni-cy [ц] | poso-czni-cy [ч] | cz=[ч] |
| pa-лец-ka [ц] | pa-łecz-ką [ч] | cz=[ч] |
| prze-то-czeniem [пр+ц] | prze-to-czeniem [пш, ч] | prz=[пш], cz=[ч] |
| brzu-cha → nadbrzusza [рз] | nad-brzu-sza [бж] | brz=[бж] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| zol-ciowego [о, л] | żół-ciowego [u, w] | ó=[u], ł=[w] → „жуw-ćio-вего" |
| mdlos-ci [л] | mdło-ści [w] | ł=[w] → „мдwо-щьі" |
| wspol-ny [о] | wspól-ny [u] | ó=[u] → „вспуl-ны" |
| przewod [о] | prze-wód [u] | ó=[u] → „пшевуд" |
| bol [о] | ból [u] | ó=[u] → „буl" |
| za-leg → bez ł | za-le-ga-jącego | tu ł brak — nie wstawiaj |
| pe-чер-za [л?] | pę-che-rza | tu ł brak — czyste che |
| ciem-ny [OK] | ciem-ny | bez ó/ł — nie nadinterpretuj |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| wstras [zlepione] | wstrząs [фстшонс] | wstrz=[фстш] + ą nosowe na końcu |
| mdlosci [m+d nieme?] | mdło-ści [мдwо] | wymów m-d-ł po kolei, nie gub m |
| krwinek [krw → krf?] | krwi-nek [крв] | krw twarde, dźwięczne na początku |
| pa-leczka [ł+cz zlep.] | pa-łecz-ką [wечкон] | rozłóż ła-ecz-ką, ł=[w] |
| za-pad-niete [d nieme?] | za-pad-nięte | d wyraźne, ę nosowe |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „65-letnia" cyfrą | „sześćdziesięcio-pięcio-letnia" | liczebnik rozwijamy słowem |
| „38.2°C" jak „38 кропка 2" | „trzydzieści osiem przecinek dwa stopnia Celsjusza" | kropkę czytamy „przecinek", jednostkę słowem |
| „150/90 mmHg" cyframi | „sto pięćdziesiąt na dziewięćdziesiąt milimetrów słupa rtęci" | ukośnik =„na", mmHg słowami |
| „125/min" | „sto dwadzieścia pięć na minutę" | rozwiń jednostkę |
| „100 ml" | „sto mililitrów" | ml słowem |
| „per rectum" cicho | „per rec-tum" (przez odbyt) | łacina; akcent na rec |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| pa-цэн-tki [без cj] | pa-cjen-tki [цьен] | cj=[ць] miękkie |
| per rek-TUM [akcent koniec] | per rec-tum | łacina: akcent cofnięty, na rec |
| diere-za [по-русски „диурез"] | die-re-za | polskie diereza, nie rosyjska forma |
| Manni-tol [акцент конец] | Man-nitolu | obca nazwa, akcent w pierwszym członie |
| zgore-lin-owy [-ovyj по-рус.] | zgorze-li-nowy [-owy] | polska końcówka -owy |
| dorzucanie objawów spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | strategia pytań na egzaminie |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| zapalenie pęcherzyka żółciowego | воспаление жёлчного пузыря (холецистит) |
| prowadząca gospodarstwo domowe | домохозяйка |
| sztywność mięśni | мышечная скованность / ригидность |
| nadbrzusze | надчревная область, эпигастрий |
| ciemny mocz | тёмная моча |
| stracić apetyt | потерять аппетит |
| zły stan chorej | тяжёлое состояние больной |
| ciśnienie tętnicze | артериальное давление |
| tętno regularne | пульс ритмичный |
| bolesność w prawym górnym kwadrancie | болезненность в правом верхнем квадранте |
| laparotomia | лапаротомия (вскрытие брюшной полости) |
| zgorzelinowy pęcherzyk | гангренозный (некротический) пузырь |
| kamienie (żółciowe) | (жёлчные) камни |
| jama brzuszna | брюшная полость |
| wspólny przewód żółciowy | общий жёлчный проток |
| uskarżać się na mdłości | жаловаться на тошноту |
| duszność | одышка |
| sinica obwodowa / centralna | периферический / центральный цианоз |
| ośrodkowe ciśnienie żylne | центральное венозное давление |
| żyły powierzchniowe zapadnięte | поверхностные вены спавшиеся |
| per rectum | через прямую кишку (ректальное исследование) |
| cewnik | катетер |
| zalegający mocz | остаточная моча |
| ślad białka | следы белка |
| krwinki czerwone / białe | эритроциты / лейкоциты |
| okres pooperacyjny | послеоперационный период |
| wstrząs | шок |
| posocznica | сепсис, заражение крови |
| pałeczka okrężnicy | кишечная палочка (E. coli) |
| przetoczenie krwi | переливание крови |
| skąpomocz | олигурия (малое количество мочи) |
| Mannitol (dożylnie) | маннитол (осмотический диуретик) |
| diureza | диурез (выделение мочи) |
Tekst — oryginał z biblioteki NIL (czytaj dosłownie). Akcent i słownictwo — analiza tekstu. Pogrubiona czerwona sylaba = akcent.