Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Niedobór laktazy

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.

---

1. Tekst do czytania

---

2. Pytania ze zrozumienia (z oryginału)

W oryginalnym materiale nie ma gotowych pytań i odpowiedzi — poniżej 5 pytań na zrozumienie tekstu, z odpowiedzią zbudowaną wyłącznie z tego, co jest w tekście powyżej.

1. Czym jest niedobór laktazy i dlaczego powoduje objawy kliniczne?

Niedobór laktazy to stan, w którym organizm produkuje zbyt mało enzymu laktazy, odpowiadającego za rozkład laktozy. Niestrawiona laktoza przedostaje się do jelita grubego, gdzie ulega fermentacji pod wpływem bakterii, powodując objawy kliniczne.

2. Gdzie w organizmie znajduje się laktaza i co robi z laktozą?

Laktaza jest enzymem obecnym w rąbku szczoteczkowym enterocytów w jelicie cienkim. Jej zadaniem jest rozkład laktozy na glukozę i galaktozę, które następnie mogą być wchłaniane do krwiobiegu.

3. Jakie są trzy rodzaje niedoboru laktazy?

Pierwotny (dorosłych, hipolaktazja późna), wtórny (nabyty) – w wyniku uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego, oraz wrodzony (alaktazja) – bardzo rzadki, uwarunkowany genetycznie.

4. Jakie objawy kliniczne daje niedobór laktazy?

Wzdęcia, bóle brzucha o charakterze kolkowym, uczucie przelewania w jelitach, biegunki wodniste, czasem nudności, niekiedy wymioty.

5. Na czym polega leczenie niedoboru laktazy?

Podstawą terapii jest dieta z ograniczeniem lub eliminacją laktozy, zastąpienie mleka fermentowanymi produktami mlecznymi oraz preparaty enzymu laktazy w postaci kapsułek lub kropli. W przypadku wtórnego niedoboru kluczowe jest leczenie choroby podstawowej.

---

3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.

⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby.

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent)	Na co uważać przy czytaniu
laktazy	k-t zbitka twarda, czytaj wyraźnie
hipolaktazja	długie, obce słowo — dziel na sylaby
rozkład	ł = [w] → „roz-kwad"
przetworach	rz = [ż]
jelicie cienkim	ci = [ći]
wchłaniane	ł = [w]
krwiobiegu	krw twarde na początku
rąbku szczoteczkowym	ą nosowe, szcz = [шч]
enterocytów	ó = [u]
pożywką	ż; ą nosowe na końcu
kwasów organicznych	ó = [u]
dwutlenku węgla	ę nosowe; zbitka dwu-tl-
dolegliwościami	ści miękkie
wtórny	ó = [u]
uszkodzenia błony śluzowej	ł = [w]
Leśniowskiego-Crohna	obce nazwisko; ś miękkie w „Leśniowskiego"
wzdęcia	zbitka wzd-; ę nosowe
brzucha	rz = [ż]
nudności	ści miękkie
eliminacją	ą nosowe na końcu

5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos

W tym tekście nie występują liczby, jednostki miary ani skróty wymagające specjalnego odczytania na głos — nie wymyślaj cyfr, których nie ma w oryginale.

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
hipolakta-ZJA	hipolak-ta-zja	przedostatnia
entero-cy-TÓW	entero-cy-tów	przedostatnia
szczoteczko-WYM	szczotecz-ko-wym	przedostatnia
fizjologicz-NYM	fizjolo-gicz-nym	przedostatnia
dolegliwościa-MI	dolegliwo-ścia-mi	przedostatnia
fermentowa-NY-mi	fermento-wa-nymi	przedostatnia
aktywno-ŚCI	aktyw-no-ści	przedostatnia
elimina-CJĄ	elimi-na-cją	przedostatnia

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„циенким" twardo	cienkim	ci = [ći], nie [ци]
„досциамы" twardo	dolegliwościami	ści miękkie
„Лесниовскего" twardo	Leśniowskiego	ś miękkie
„нудности" twardo na końcu	nudności	ści miękkie
„биопсия целита циенкего"	biopsja jelita cienkiego	ci = [ći] w obu miejscach
„актывносци" twardo	aktywności enzymatycznej	ści miękkie

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„рамбку" bez nosówki	rąbku szczoteczkowym	ą nosowe
„вегла" bez nosówki	węgla	ę nosowe
„вздеция" bez nosówki	wzdęcia	ę nosowe
„пожывка" bez nosówki	pożywką	ą nosowe na końcu
„элиминацйо" bez nosówki	eliminacją	ą nosowe
„застомпене" bez nosówki	zastąpienie	ą nosowe

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„рамбку щцотечковым"	rąbku szczoteczkowym	szcz = [шч]
„претворах"	przetworach	rz = [ż]
„брзуха"	brzucha	rz = [ż]
„доizревающе"	dojrzewające	rz = [ż]
„найченсцей"	najczęściej	cz = [ч]
„клюцове"	kluczowe	cz = [ч]
„родзае"	rodzaje	dz = [дз], nie [дж]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„розклад" [л]	rozkład [w]	ł = [w]
„вхланяне" [л]	wchłaniane [w]	ł = [w]
„блоны слюзовей" [л]	błony śluzowej [w]	ł = [w]
„энтероцытов" [о]	enterocytów [u]	ó = [u]
„вторны" [о]	wtórny [u]	ó = [u]
„капсулек" [л]	kapsułek [w]	ł = [w]

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„вздеция"	wzdęcia	zbitka wzd- na początku
„крвёбегу"	krwiobiegu	zbitka krw- twarda
„вхланяне"	wchłaniane	zbitka wchł-
„двутленку венгла"	dwutlenku węgla	zbitka dwu-tl-
„физйологичным"	fizjologicznym	zbitka zj
„рамбку щцотечковым"	rąbku szczoteczkowym	zbitka szcz + ą nosowe

6.7. Liczby, jednostki — najczęstsze potknięcia

W tym tekście nie ma liczb ani jednostek do przećwiczenia — nie dodawaj cyfr, których nie ma w oryginale.

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„доиревающе" (bez rz)	dojrzewające	rz = [ż], nie „р"
„подставовей" miękko na końcu	choroby podstawowej	końcówka -wej twarda przed j
„элиминацу" bez nosówki	eliminacją	końcowe -ą nosowe, nie „-у"
akcent + pośpiech	czytaj wolno, do kropki	pośpiech gubi nosówki i końcówki
dodawanie wiedzy spoza tekstu	mów tylko to, co w tekście	komisja karze odejście od tekstu

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu)	Objaśnienie
niedobór laktazy	недостаточность лактазы
hipolaktazja	гиполактазия
laktoza	лактоза (молочный сахар)
enterocyty	энтероциты (клетки эпителия кишечника)
rąbek szczoteczkowy	щёточная каёмка (энтероцитов)
glukoza, galaktoza	глюкоза, галактоза
krwiobieg	кровоток
fermentacja	ферментация (брожение)
pierwotny niedobór laktazy (hipolaktazja późna)	первичная (взрослая) лактазная недостаточность
wtórny (nabyty) niedobór	вторичная (приобретённая) недостаточность
celiakia	целиакия
choroba Leśniowskiego-Crohna	болезнь Крона
alaktazja (wrodzona)	врождённая алактазия
wzdęcia	вздутие живота
biegunka wodnista	водянистая диарея
test wodorowy oddechowy	водородный дыхательный тест
test tolerancji laktozy	тест толерантности к лактозе
biopsja jelita cienkiego	биопсия тонкой кишки
badania genetyczne	генетическое исследование
dieta z eliminacją laktozy	диета с исключением лактозы
fermentowane produkty mleczne	ферментированные молочные продукты
preparaty enzymu laktazy	препараты фермента лактазы

---

Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.