Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Ostre i przewlekłe zapalenie trzustki

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL, koza nostra). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.

---

1. Tekst do czytania

---

2. Pytania ze zrozumienia (z oryginału)

Ten dokument źródłowy nie zawiera gotowych pytań egzaminacyjnych — poniższe 5 pytań zostało sformułowanych na podstawie tekstu, a odpowiedzi zawierają wyłącznie to, co jest w tekście powyżej.

1. Czym różni się ostre zapalenie trzustki od przewlekłego?

Ostre zapalenie rozwija się nagle i często wiąże się z martwicą tkanek, natomiast przewlekłe charakteryzuje się stopniowymi, nieodwracalnymi zmianami prowadzącymi do włóknienia trzustki i zaburzenia jej funkcji. Ostre zapalenie to szybko rozwijający się proces, zagrażający życiu i wymagający natychmiastowej pomocy medycznej — przy odpowiednim leczeniu możliwe jest całkowite przywrócenie funkcji trzustki. Przewlekłe zapalenie to długotrwały stan zapalny prowadzący do stopniowego włóknienia narządu, o charakterze postępującym, często skutkujący trwałymi zaburzeniami trawienia.

2. Jakie są najczęstsze czynniki ryzyka zapalenia trzustki?

Predyspozycje genetyczne, nadużywanie alkoholu, kamica żółciowa i przewodowa, urazy i operacje w obrębie jamy brzusznej, infekcje wirusowe (wirus świnki, wirus Coxsackie, wirusy hepatotropowe HBV, HCV), przyjmowanie niektórych leków (azatiopryna, tetracykliny, kortykosteroidy), zaburzenia metaboliczne (hipertriglicerydemia, hiperkalcemia, zaburzenia metaboliczne związane z otyłością).

3. Jakie są objawy ostrego, a jakie przewlekłego zapalenia trzustki?

Ostre: nagłe, silne bóle w górnej części brzucha, często promieniujące, nudności, wymioty, gorączka, znaczne pogorszenie stanu ogólnego. Przewlekłe: okresowe bóle, uczucie ciężkości po posiłkach, wzdęcia, spadek apetytu, utrata masy ciała, zaburzenia trawienia (tłuszczowe stolce), niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K).

4. Jakie badania wykonujemy w diagnostyce zapalenia trzustki?

Badania laboratoryjne: podwyższone stężenie amylazy i lipazy we krwi i moczu. Metody obrazowe: USG, TK, MRI jamy brzusznej. ECPW (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna). W przewlekłym zapaleniu dodatkowo: badania kału (elastaza-1, tłuszcz w stolcu), pomiar glukozy na czczo, OGTT, oznaczenie HbA1c.

5. Na czym polega leczenie ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki?

Ostre: hospitalizacja, pełen spoczynek czynnościowy trzustki (głodówka, żywienie pozajelitowe), intensywna płynoterapia, leczenie przeciwbólowe, w razie potrzeby interwencja chirurgiczna. Przewlekłe: ścisła dieta (wykluczenie alkoholu, tłustych i ostrych potraw), terapia enzymami trzustkowymi, leczenie chorób towarzyszących (kamica żółciowa, cukrzyca), łagodzenie bólu oraz leczenie powikłań.

---

3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.

⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby.

Słowo	Podział na sylaby (akcent)
przewlekłe	prze-wlek-łe
trzustkowych	trzust-ko-wych
enzymatyczna	enzy-ma-tycz-na
wewnątrzwydzielnicza	wewnątrz-wy-dziel-ni-cza
hipertriglicerydemia	hiper-trigli-cery-de-mia
endoskopowa	endo-sko-po-wa
cholangiopankreatografia	cholangio-pankreato-gra-fia
rozpuszczalnych	roz-pusz-czal-nych

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent)	Na co uważać przy czytaniu
trzustki	zbitka trz- = [чш]; czytaj razem
przewlekłe	ł = [w]: „przewlekwe"
martwicą	ą nosowe na końcu
włóknienia	ł = [w], ó = [u]
przedwczesna	zbitka dwcz-
aktywacja enzymów	cj = [tsj]
świnki	świ = [śfi]
hepatotropowe	obce słowo — czytaj literka po literce
azatiopryna	obce, 5 sylab
tetracykliny	cy = [tsy]
kortykosteroidy	obce, długie — nie skracać
hipertriglicerydemia	bardzo długie obce słowo — czytaj wolno po sylabach
hiperkalcemia	c = [ts]
wzdęcia	zbitka wzd-; ę nosowe
promieniujące	ą nosowe na końcu
rozpuszczalnych	sz + cz obok siebie
tłuszczowe stolce	zbitka -szcz- = [щч]
cukrzycą	rz = [ż]; ą nosowe
elastaza-1	czytaj „elastaza jeden"
żółciowa	ż = [ж], ó = [u]
węglowodanowej	ę nosowe
płynoterapia	ł = [w]
żywienie pozajelitowe	ż = [ж]
powikłań	ł = [w], ń miękkie
łagodzenie	dz = [дз] miękkie przed e

5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos

Komisja słucha, jak czytasz skróty i liczby. Ćwicz osobno.

W tekście	Czytaj
witaminy A, D, E, K	witamina a, witamina de, witamina e, witamina ka
HBV, HCV	ha-be-fał, ha-tse-fał
USG	u-es-gie
TK	te-ka
MRI	em-er-i
ECPW	e-tse-pe-wu
elastaza-1	elastaza jeden
OGTT	o-gie-te-te
HbA1c	ha-be-a-jeden-tse
z ostatnich 3 miesięcy	z ostatnich trzech miesięcy

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
przewlekłe	przewlekłe	przedostatnia, nie ostatnia
enzymatyczna	enzymatyczna	przedostatnia
endoskopowa	endoskopowa	przedostatnia
hiperkalcemia	hiperkalcemia	przedostatnia
rozpuszczalnych	rozpuszczalnych	przedostatnia

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„свинки" twardo	świnki	świ = [śfi]
„нудности" twardo	nudności	-ści miękkie
„сцисла" twardo	ścisła (dieta)	ści = [щчи]
„невыдольности"	niewydolności	-ści miękkie

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„найчестшыми" bez nosówki	najczęstszymi	ę nosowe
„вевнонтж"	wewnątrz	ą nosowe
„вздеця"	wzdęcia	ę nosowe
„цукшица" bez nosówki	cukrzycą	ą nosowe na końcu
„венглеводановей" bez nosówki	węglowodanowej	ę nosowe

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„тшустки" zamiast zbitki	trzustki	trz = [чш], czytaj razem
„пшевлекле"	przewlekłe	rz→prze = [пше]
„тлушчове"	tłuszczowe	szcz = [щч]
„жулциова"	żółciowa	ż = [ж]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„звлокнения" [л]	zwłóknienia [w]+[u]	ł = [w], ó = [u]
„жулциова" [л]	żółciowa [w]	ł = [w]
„плынотерапия" [л]	płynoterapia [w]	ł = [w]
„повиклань" [л]	powikłań [w]	ł = [w]

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„вздеця" rozdzielone	wzdęcia	zbitka wzd- czytana razem
„вевнонтжвыдзельнича"	wewnątrzwydzielnicza	długa zbitka -wnątrzw-
„тлушчове" bez zbitki szcz	tłuszczowe	zbitka -szcz-
„е-це-пе-в" osobno	ECPW → e-tse-pe-wu	skrót obcy — literować powoli

6.7. Liczby, jednostki — najczęstsze potknięcia

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„витамин а-де-е-ка" jedним словом	witamina a, de, e, ka	każdą literę osobno, z pauzą
„хб-а-один-цэ"	ha-be-a-jeden-tse	HbA1c czytamy litera po literze
„три месяца" kalka	trzech miesięcy	polski dopełniacz liczby mnogiej
„о-гэ-тэ-тэ" niewyraźnie	o-gie-te-te	OGTT — wyraźnie 4 litery

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„поджелудочная железа" kalka	trzustka	osobne słowo polskie, nie kalka z rosyjskiego
„лечения" miękko po rosyjsku	leczenie	polska twarda końcówka -enie
akcent + pośpiech	czytaj wolno, do kropki	pośpiech gubi nosówki i końcówki
dodawanie wiedzy spoza tekstu	mów tylko to, co w tekście	komisja karze odejście od tekstu

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu)	Objaśnienie
zapalenie trzustki (ostre/przewlekłe)	панкреатит (острый/хронический)
martwica tkanek	некроз тканей
włóknienie trzustki	фиброз поджелудочной железы
kamica żółciowa i przewodowa	желчнокаменная болезнь и камни протоков
wirus świnki, wirus Coxsackie	вирус свинки (паротита), вирус Коксаки
wirusy hepatotropowe (HBV, HCV)	гепатотропные вирусы (гепатит B, C)
azatiopryna, tetracykliny, kortykosteroidy	лекарства — факторы риска панкреатита
hipertriglicerydemia / hiperkalcemia	повышенный уровень триглицеридов / кальция в крови
aktywacja enzymów trzustkowych	активация ферментов поджелудочной железы (внутри органа — патология)
tłuszczowe stolce	жирный (стеаторейный) стул — признак недостаточности ферментов
niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K)	дефицит жирорастворимых витаминов
niewydolność enzymatyczna / wewnątrzwydzielnicza	ферментная / внутрисекреторная (эндокринная) недостаточность
cukrzyca trzustkowa	панкреатогенный сахарный диабет
amylaza i lipaza	амилаза и липаза — маркеры воспаления поджелудочной
USG, TK, MRI jamy brzusznej	УЗИ, КТ, МРТ брюшной полости
ECPW (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna)	ЭРХПГ — эндоскопическая ретроградная холангиопанкреатография
elastaza-1 (badanie kału)	эластаза-1 кала — маркер экзокринной функции
OGTT, HbA1c	пероральный глюкозотолерантный тест, гликированный гемоглобин
żywienie pozajelitowe	парентеральное питание
płynoterapia	инфузионная (жидкостная) терапия
leczenie powikłań	лечение осложнений

---

Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.