Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu

Część 3 — Tekst: Rak gardła — objawy

Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL, koza nostra). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.

---

1. Tekst do czytania

---

2. Pytania ze zrozumienia (z oryginału)

Uwaga: ten tekst źródłowy (koza nostra) nie zawiera gotowych pytań ani odpowiedzi — w odróżnieniu od niektórych innych tekstów części 3. Poniższe 5 pytań sformułowano na podstawie treści, a odpowiedzi zawierają wyłącznie to, co dosłownie jest w tekście — nic ponadto.

1. Dlaczego wczesne objawy nowotworów gardła bywają bagatelizowane przez pacjentów?

Bo są mało charakterystyczne i nie wzbudzają niepokoju — a występujące objawy to nie symptomy zwykłego przeziębienia czy też innej infekcji o podobnym charakterze.

2. Jakie niepozorne dolegliwości mogą być pierwszym objawem nowotworu gardła?

Chrypka, uczucie suchości w gardle, kaszel czy też dokuczliwy ból gardła.

3. Kiedy dolegliwości gardła powinny skłonić pacjenta do konsultacji lekarskiej?

Gdy antybiotyki, leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne nie są skuteczne — brak skuteczności ich działania jest wskazaniem do konsultacji lekarskiej.

4. Jakie objawy, poza bólem gardła, powinny skłonić do pilnej wizyty u specjalisty?

Uczucie przeszkody w gardle, utrudnione połykanie, ból w trakcie połykania (odynofagia), uczucie zatkanego nosa oraz krwawienie.

5. Jakie objawy towarzyszące — poza samym gardłem — mogą wystąpić przy nowotworze gardła?

Ból ucha, a w przypadku naciekania nerwów czaszkowych — objawy neurologiczne; ponadto powiększone węzły chłonne szyi, brak apetytu i utrata masy ciała, która może prowadzić do wyniszczenia (kachexia).

---

3. Akcent — jak czytać

W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.

⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma. Jedyne słowo wymagające ostrożności to obce, greckie kachexia — czytaj je wolno, literka po literce, bez pewności co do „polskiego" akcentu (to zapożyczenie, nie polskie słowo).

4. Wymowa — słowa kluczowe z tekstu

Słowo (akcent)	Na co uważać przy czytaniu
gardła	ł = [w] → „gar-dwa"
sytuacjach	cj = [цй]: „sy-tu-a-cjach"
początkowym	ą w rdzeniu „pocz-": „po-czą-tko-wym"
niepokojących	ją nosowe = [йон]
bagatelizowane	7 sylab, nie gub żadnej: „ba-ga-te-li-zo-wa-ne"
charakterystyczne	ch = [h], cz = [ч]
wzbudzają	zbitka wzb- na początku słowa; dz = [дз]
koniecznie	cz = [ч]
stwierdzić	zbitka stw-; „-dź" miękkie na końcu
przeziębienia	„prze-" = [пше] (rz ubezdźwięcznione), ę nosowe
dokuczliwy	cz = [ч]
skuteczności	cz = [ч], „-ści" miękkie
konsultacji	cj = [цй]: „kon-sul-ta-cji"
przeszkody	„prze-" = [пше] (rz→[sz] przed bezdźwięcznym) + własne sz w „-szkody"
odynofagią	grecki termin; ą nosowe na końcu: „o-dy-no-fa-gią"
zatkanego	zbitka tk
krwawienia	zbitka krw- na początku
neurologiczne	eu dwugłoska, cz = [ч]
węzły chłonne	ę nosowe, ł = [w], „chł" = trudna zbitka [хw]
wyniszczenia	sz = [ш], cz = [ч]

5. Liczby, jednostki i skróty — jak czytać na głos

W tym tekście nie występują żadne liczby ani jednostki liczbowe — jest to tekst opisowy o objawach, bez danych z konkretnego przypadku klinicznego. Ćwiczenie czytania liczb znajdziesz w innych rozdziałach części 3 (np. POChP).

6. Pułapki czytania — pełny zestaw

Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.

6.1. Akcent — zawsze na przedostatnią sylabę

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
neurologiczne	neurologiczne	przedostatnia, nie ostatnia
charakterystyczne	charakterystyczne	przedostatnia
bagatelizowane	bagatelizowane	przedostatnia
konsultacji	konsultacji	przedostatnia
specjalisty	specjalisty	przedostatnia
odynofagią	odynofagią	przedostatnia
przeciwzapalne	przeciwzapalne	przedostatnia
dolegliwości	dolegliwości	przedostatnia

6.2. Miękkie ś / ć / ź oraz si / ci / zi = [śi]/[ći]/[źi]

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„учуцие" twardo	uczucie	cie = [ће], miękkie
„пшециwзапальне" twardo	przeciwzapalne	ciw = [ćiv]
„долегливости" twardo	dolegliwości	-ści = [щчи], miękkie
„скутечности" twardo	skuteczności	-ści miękkie
„стwердзич" twardo	stwierdzić	-dź miękkie na końcu

6.3. Nosówki ą / ę — nie gubić, nie zamieniać na „о/э"

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„взбудзаё" bez nosówki	wzbudzają	ją nosowe
„могу выступич"	mogą wystąpić	ą nosowe w obu słowach
„одынофагиа"	odynofagią	ą nosowe na końcu
„пшезембеня"	przeziębienia	ę nosowe
„появяё ще"	pojawiają się	ją nosowe

6.4. Dwuznaki sz / cz / rz / dz

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„пшешкоды" przez [ш] tylko raz	przeszkody	rz→[sz] w prefiksie + własne sz — dwa razy „sz" pod rząd
„докучливы" twardo	dokuczliwy	cz = [ч]
„тчеба"	trzeba	rz = [ж]→ubezdźwięcznione do [sz] po t
„вынищения" jedno sz	wyniszczenia	sz i cz — dwa różne dwuznaki obok siebie
„нежадко"	nierzadko	rz = [ż]

6.5. ł = [w] oraz ó = [u]

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„гардла" [л]	gardła [gar-dwa]	ł = [w]
„мало" [л]	mało [ma-wo]	ł = [w]
„хлонне" [л]	chłonne [хwон-не]	ł = [w]
„полыкания" [л]	połykania [po-wy-kania]	ł = [w]
„новотворув" [в]	nowotworów	ó = [u]: „-tfo-ruf"

6.6. Zbitki spółgłosek i ubezdźwięcznienia

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„взбудзаё"	wzbudzają	zbitka wzb- na początku
„стwердзич"	stwierdzić	zbitka stw-
„крвавеня"	krwawienia	zbitka krw-
„здровя"	zdrowia	zbitka zdr-
„пшешкоды"	przeszkody	zbitka prz- + sz

6.7. Liczby, jednostki — najczęstsze potknięcia

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
—	—	W tym tekście nie ma liczb ani jednostek — nie ma czego ćwiczyć na tym materiale. Ćwicz na tekście POChP.

6.8. Końcówki, twardość, interferencje RU/UA

❌ Tak NIE	✅ Tak TAK	Dlaczego
„симптомы" zamiast polskiego słowa	objawy (w tekście oba słowa się przewijają)	tekst używa i „objawy", i „symptomy" — czytaj to, co napisane
„хрипка" twardo, z [х] jak w ruskim	chrypka	ch = [h], nie [х] gardłowe
„лимфоузлы" jedno słowo	węzły chłonne	w polskim to dwa osobne słowa
akcent + pośpiech	czytaj wolno, do kropki	pośpiech gubi nosówki i końcówki
dodawanie wiedzy spoza tekstu	mów tylko to, co w tekście	komisja karze odejście od tekstu

7. Słownictwo i objaśnienia

Termin (z tekstu)	Objaśnienie
nowotwór	опухоль
objawy / symptomy	симптомы, проявления болезни
niepokojące objawy	тревожные симптомы
bagatelizowane	те, которыми пренебрегают
przeziębienie	простуда
chrypka	охриплость голоса
suchość w gardle	сухость в горле
dokuczliwy ból gardła	докучающая, изматывающая боль в горле
antybiotyki, leki przeciwbólowe, przeciwzapalne	антибиотики, обезболивающие, противовоспалительные
skuteczność (działania)	эффективность (действия)
konsultacja lekarska	консультация врача
przeszkoda w gardle	ощущение препятствия / инородного тела в горле
utrudnione połykanie	затруднённое глотание
odynofagia	одинофагия — боль при глотании
zatkany nos	заложенность носа
krwawienie	кровотечение
naciekanie nerwów czaszkowych	прорастание (инфильтрация) черепных нервов опухолью
objawy neurologiczne	неврологические симптомы
węzły chłonne (powiększone)	увеличенные лимфатические узлы
brak apetytu	отсутствие аппетита
utrata masy ciała	потеря массы тела
wyniszczenie (kachexia)	истощение, кахексия

---

Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.