Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: materiały NIL, grupa NIL_razem). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Łuszczyca
Definicja
Łuszczyca to przewlekła, nawrotowa, niezakaźna choroba zapalna skóry. Ma charakter autoimmunologiczny. Charakteryzuje się przyspieszonym odnawianiem komórek naskórka, co prowadzi do powstawania czerwonych, łuszczących się, często swędzących lub bolesnych zmian skórnych. Choroba może obejmować skórę, paznokcie oraz stawy. Często przebiega z okresami remisji i zaostrzeń.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Dokładna przyczyna łuszczycy nie jest znana. Uważa się, że kluczową rolę odgrywa predyspozycja genetyczna, czynniki autoimmunologiczne oraz czynniki środowiskowe. Do najważniejszych czynników ryzyka należą:
predyspozycje genetyczne
czynniki immunologiczne - układ odpornościowy błędnie atakuje własne komórki skóry
infekcje (szczególnie zakażenia gardła paciorkowcem)
stres psychiczny;
urazy skóry (Objaw Köbnera to zjawisko polegające na pojawieniu się nowych zmian łuszczycowych (lub innych charakterystycznych dla danej dermatozy zmian) w miejscu uprzedniego uszkodzenia skóry.
niektóre leki (beta-blokery, lit, interferony, leki przeciwmalaryczne);
nadużywanie alkoholu i palenie tytoniu;
otyłość oraz zespół metaboliczny.
Formy kliniczne
Wyróżnia się kilka postaci łuszczycy:
Łuszczyca zwykła (plackowata) – najczęstsza postać, z charakterystycznymi rumieniowo-złuszczającymi blaszkami.
Łuszczyca kropelkowata – występuje głównie u dzieci i młodzieży po infekcji paciorkowcowej.
Łuszczyca w fałdach skórnych (odwrócona) – zmiany w fałdach skórnych (pachy, pachwiny, okolice narządów płciowych).
Łuszczyca krostkowa – cięższa forma z obecnością jałowych krost wypełnionych ropą, czyli pęcherzyków wypełnionych ropą, które nie są wynikiem infekcji bakteryjnej.
Łuszczyca erytrodermiczna – rzadka, ale potencjalnie groźna dla życia, obejmuje znaczną powierzchnię ciała.
Łuszczycowe zapalenie stawów – postać pozaskórna, dotycząca układu ruchu.
Patogeneza
Patogeneza łuszczycy opiera się na nieprawidłowej aktywacji układu immunologicznego, zwłaszcza limfocytów T. Limfocyty T nadmiernie wydzielają cytokiny prozapalne, które stymulują przyspieszone odnawianie się keratynocytów. W wyniku tego cykl odnowy naskórka ulega skróceniu z około 28 dni do 3–5 dni, co prowadzi do nadmiernego rogowacenia i tworzenia się łusek.
Objawy kliniczne
Głównymi objawami są dobrze odgraniczone, rumieniowe, łuszczące się ogniska zapalne o srebrzystobiałej łusce. Typowe lokalizacje to: łokcie, kolana, owłosiona skóra głowy, dolna część pleców, paznokcie. Towarzyszyć im może świąd, pieczenie, a w przypadku zajęcia paznokci – ich zgrubienie i rozwarstwienie (objaw naparstka).
Diagnostyka
Rozpoznanie łuszczycy opiera się głównie na obrazie klinicznym.
W razie wątpliwości wykonuje się badanie histopatologiczne wycinka skóry, które potwierdza przyspieszone odnawianie się keratynocytów, parakeratozę (nieprawidłowe rogowacenie z zachowaniem jąder komórkowych) oraz obecność nacieku zapalnego.
W przypadku podejrzenia łuszczycowego zapalenia stawów wykonuje się badania obrazowe (RTG, USG, MRI) oraz oznaczenie markerów stanu zapalnego (OB, CRP).
Leczenie
Leczenie łuszczycy jest długotrwałe i ma na celu uzyskanie remisji oraz poprawę jakości życia pacjenta. W zależności od nasilenia zmian stosuje się:
Leczenie miejscowe: Glikokortykosteroidy. Najczęściej stosowane, podstawowy lek miejscowy w łuszczycy
Analogi witaminy D₃ (kalcypotriol, takalcytol). Bardzo popularne, szczególnie przy zmianach przewlekłych i w miejscach wrażliwych. Często stosowane w połączeniu z kortykosteroidami dla lepszego efektu i zmniejszenia działań niepożądanych. Inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus). Stosowane głównie w okolicach wrażliwych: twarz, fałdy skórne, pachy. Rzadziej niż glikokortykosteroidy i kalcypotriol, ale ważne przy przewlekłym stosowaniu i miejscach, gdzie sterydy są niepożądane.
Dziegcie (maści dziegciowe, szampony). Stosowane obecnie rzadziej niż powyższe preparaty, głównie w łuszczycy owłosionej skóry głowy lub przewlekłych zmianach.
Fototerapia
Leczenie ogólne: metotreksat, cyklosporyna, retinoidy.
Leczenie biologiczne (Adalimumab, Infliksymab) - stosowane w ciężkich postaciach choroby.
Ważną rolę odgrywa również edukacja pacjenta, unikanie czynników wyzwalających i zdrowy styl życia.
W tym tekście nie ma gotowych pytań komisji — poniższe 5 pytań sformułowano na podstawie tekstu, a odpowiedzi są wyłącznie tym, co w tekście napisano.
Łuszczyca to przewlekła, nawrotowa, niezakaźna choroba zapalna skóry. Ma charakter autoimmunologiczny. Charakteryzuje się przyspieszonym odnawianiem komórek naskórka.
Predyspozycje genetyczne, czynniki immunologiczne, infekcje (szczególnie zakażenia gardła paciorkowcem), stres psychiczny, urazy skóry, niektóre leki (beta-blokery, lit, interferony, leki przeciwmalaryczne), nadużywanie alkoholu i palenie tytoniu, otyłość oraz zespół metaboliczny.
Jest to zjawisko polegające na pojawieniu się nowych zmian łuszczycowych w miejscu uprzedniego uszkodzenia skóry.
Dobrze odgraniczone, rumieniowe, łuszczące się ogniska zapalne o srebrzystobiałej łusce. Typowe lokalizacje to: łokcie, kolana, owłosiona skóra głowy, dolna część pleców, paznokcie. Może towarzyszyć świąd, pieczenie, a przy zajęciu paznokci – zgrubienie i rozwarstwienie (objaw naparstka).
Glikokortykosteroidy, analogi witaminy D₃ (kalcypotriol, takalcytol), inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus), dziegcie (maści dziegciowe, szampony) oraz fototerapia.
W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie w tabeli niżej tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.
⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| łuszczyca | łu = [wu], szcz = [щч], akcent na łusz- |
| przewlekła | rz→prz = [пше], ł = [w] |
| niezakaźna | ź miękkie, nie „niezakazna" |
| autoimmunologiczny | długie słowo, gicz = [ги́ч], czytaj sylabami |
| naskórka | ó = [u] |
| swędzących | ę nosowe, dz dźwięczne |
| paznokcie | kc twardo, końcówka -cie |
| predyspozycja | cj = [cj], nie „predispozicja" |
| paciorkowcem | ci = [ći], rk twarde |
| przeciwmalaryczne | rz→prz, cz = [ч] |
| otyłość | ł = [w], ość miękkie |
| rumieniowo-złuszczającymi | długa zbitka, czytaj po sylabach |
| kropelkowata | 5 sylab, spokojnie |
| erytrodermiczna | obce słowo, cz = [ч] |
| limfocytów | ó = [u]: „-туф" |
| cytokiny prozapalne | c twarde, n przed e |
| keratynocytów | c = [ц] twarde |
| rogowacenia | c miękczy się przed e |
| srebrzystobiałej | rz = [ż], ł = [w] |
| histopatologiczne | długie słowo złożone |
| parakeratozę | akcent na -to- |
| glikokortykosteroidy | bardzo długie słowo, czytaj wolno po sylabach |
| kalcypotriol | tri jak jedna sylaba |
| takrolimus | kr twarda zbitka |
| dziegcie | dzi = [дźи] |
| metotreksat | ks twarde |
| cyklosporyna | cy = [ци] |
Komisja słucha, jak czytasz liczby. Ćwicz osobno.
| W tekście | Czytaj |
|---|---|
| 28 dni | dwadzieścia osiem dni |
| 3–5 dni | od trzech do pięciu dni |
| witamina D₃ | witamina de trzy |
| RTG, USG, MRI | er-te-gie · u-es-gie · em-er-i |
| OB, CRP | o-be · ce-er-pe |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| autoimmunologiczny | autoimmunologiczny | przedostatnia, nie ostatnia |
| przeciwmalaryczne | przeciwmalaryczne | przedostatnia |
| erytrodermiczna | erytrodermiczna | przedostatnia |
| histopatologiczne | histopatologiczne | przedostatnia |
| glikokortykosteroidy | glikokortykosteroidy | przedostatnia |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „свонд" (twardo) | świąd | świ = [śfi] |
| „назнокци" | paznokci | ci = [ći], nie [ци] |
| „пшециwмаларычне" | przeciwmalaryczne | ci = [ći] w przeciw- |
| „незаказна" | niezakaźna | ź miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „блендне" bez nosówki | błędnie | ę nosowe |
| „вонтпливосьци" | wątpliwości | ą nosowe |
| „лушчонце сен" | łuszczące się | ą nosowe |
| „ценжша" | cięższa | ę nosowe |
| „зайенчя" | zajęcia | ę nosowe |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „лущица" twardo | łuszczyca | szcz = [щч] |
| „свендзонцых" | swędzących | dz dźwięczne |
| „пшевлекла" | przewlekła | prz = [пш] |
| „пшичины" | przyczyny | prz = [пш] |
| „пшециwмаларычне" | przeciwmalaryczne | prz = [пш] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „лущица" [л] | łuszczyca [w] | ł = [w] |
| „пшевлекла" [л] | przewlekła [w] | ł = [w] |
| „отылосьць" [л] | otyłość [w] | ł = [w] |
| „вырознia" [о] | wyróżnia | ó = [u] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „пшиспешоным" | przyspieszonym | trudna zbitka przy-sp- |
| „кростkова" | krostkowa | zbitka -stk- |
| „згрубенье" | zgrubienie | zbitka zgr- |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „двадцать восемь дни" po rosyjsku | dwadzieścia osiem dni | liczebnik polski, nie kalka |
| „од 3 до 5" cyframi | od trzech do pięciu dni | liczebniki czytamy słowami |
| „витамина Д три" | witamina de trzy | litera D czyta się „de" |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „кожа" zamiast skóra | skóra | kalka rosyjska, nie polskie słowo |
| „болезнь" zamiast choroba | choroba | kalka, nie polskie słowo |
| akcent + pośpiech | czytaj wolno, do kropki | pośpiech gubi nosówki i końcówki |
| dodawanie wiedzy spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | komisja karze odejście od tekstu |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| łuszczyca | псориаз |
| przewlekła, nawrotowa, niezakaźna | хроническое, рецидивирующее, незаразное (заболевание) |
| autoimmunologiczny | аутоиммунный |
| naskórek | эпидермис |
| objaw Köbnera | феномен Кёбнера — новые высыпания в месте травмы кожи |
| dermatoza | дерматоз |
| łuszczyca plackowata | бляшечный псориаз (самая частая форма) |
| łuszczyca kropelkowata | каплевидный псориаз |
| łuszczyca odwrócona | инверсный (обратный) псориаз в складках кожи |
| łuszczyca krostkowa | пустулёзный псориаз |
| łuszczyca erytrodermiczna | эритродермический псориаз |
| łuszczycowe zapalenie stawów | псориатический артрит |
| limfocyty T | Т-лимфоциты |
| cytokiny prozapalne | провоспалительные цитокины |
| keratynocyty | кератиноциты |
| parakeratoza | паракератоз |
| objaw naparstka | симптом напёрстка (изменения ногтей) |
| glikokortykosteroidy | глюкокортикостероиды |
| analogi witaminy D₃ (kalcypotriol, takalcytol) | аналоги витамина D3 |
| inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus) | ингибиторы кальциневрина |
| dziegcie | дёготь (мази, шампуни) |
| fototerapia | фототерапия |
| metotreksat, cyklosporyna, retinoidy | лечение общее: метотрексат, циклоспорин, ретиноиды |
| leczenie biologiczne (Adalimumab, Infliksymab) | биологическая терапия |
Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra / grupa NIL_razem), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.