Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Astma u dzieci
Astma oskrzelowa u dzieci to przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych o zmiennym przebiegu, charakteryzująca się nadreaktywnością oskrzeli oraz zmienną i zwykle odwracalną obturacją (zwężeniem) dróg oddechowych. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji, a objawy mają charakter napadowy. Astma często współistnieje z innymi chorobami atopowymi, takimi jak alergiczny nieżyt nosa czy atopowe zapalenie skóry.
Czynniki predysponujące do rozwoju astmy to czynniki, które zwiększają ryzyko powstania choroby: obciążenie rodzinne — występowanie w rodzinie astmy, alergicznego nieżytu nosa lub atopowego zapalenia skóry, atopia — skłonność do reakcji alergicznych i produkcji swoistych IgE, infekcje wirusowe we wczesnym dzieciństwie oraz dym tytoniowy — palenie przez rodziców.
Najważniejsze czynniki wywołujące zaostrzenia astmy u dzieci to infekcje wirusowe dróg oddechowych — najczęstsza przyczyna zaostrzeń u dzieci (RSV, rhinowirusy), alergeny wziewne — roztocza, pyłki, sierść zwierząt, pleśń, wysiłek fizyczny — szczególnie w zimnym powietrzu, dym tytoniowy (bierne palenie), zimne i suche powietrze oraz zanieczyszczenie powietrza i silne emocje.
Podstawowym mechanizmem patogenezy jest przewlekły stan zapalny błony śluzowej oskrzeli z udziałem eozynofilów, limfocytów Th2 i mastocytów. Dochodzi do uwalniania mediatorów zapalnych — histaminy, leukotrienów i cytokin, co prowadzi do obrzęku błony śluzowej, skurczu mięśni gładkich oskrzeli oraz nadmiernej produkcji śluzu. W efekcie rozwija się zwężenie światła oskrzeli (obturacja), które jest zwykle odwracalne po zastosowaniu leczenia. W przewlekłym przebiegu może dojść do przebudowy (remodelingu) dróg oddechowych.
Do najczęstszych objawów należą: napadowa duszność, świszczący oddech, suchy, uporczywy kaszel (często nasilający się w nocy i nad ranem), uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz szybkie męczenie się podczas wysiłku. W badaniu przedmiotowym stwierdza się wydłużony wydech, świsty wydechowe i furczenia nad polami płucnymi. U dzieci kaszel może być dominującym, a czasem jedynym objawem (tzw. wariant kaszlowy astmy). Charakterystyczny jest ścisły związek zaostrzeń z infekcjami wirusowymi dróg oddechowych.
Kluczowe elementy diagnostyczne to wywiad kliniczny — nawracające świsty, kaszel nocny, objawy nasilające się po wysiłku, związek z alergenami lub infekcjami, dodatni wywiad rodzinny w kierunku atopii, współistnienie alergicznego nieżytu nosa lub atopowego zapalenia skóry, zmiany w badaniu przedmiotowym — świsty wydechowe, furczenia, wydłużona faza wydechu, spirometria z próbą rozkurczową (u dzieci powyżej 5.–6. roku życia) oraz testy alergologiczne. U najmłodszych dzieci diagnostyka jest utrudniona z powodu ograniczonych możliwości wykonania spirometrii.
Celem leczenia jest uzyskanie kontroli objawów oraz zapobieganie zaostrzeniom. W leczeniu przewlekłym (kontrolującym) astmy u dzieci najczęściej stosowane są wziewne glikokortykosteroidy (np. Flixotide), które stanowią podstawę terapii i są lekami pierwszego wyboru, oraz leki przeciwleukotrienowe (np. montelukast), stosowane jako alternatywa w łagodnej astmie lub jako terapia dodatkowa w przypadku niewystarczającej kontroli objawów. Leczenie doraźne to krótko działające β2-mimetyki (np. salbutamol). Podstawową drogą podania leków jest droga wziewna; montelukast podaje się doustnie w postaci tabletek lub granulatu. Formy podania obejmują inhalatory ciśnieniowe ze spejserem i maseczką, inhalatory proszkowe (stosowane u starszych dzieci, które potrafią wykonać odpowiedni wdech) oraz nebulizację (szczególnie u małych dzieci).
Przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych o zmiennym przebiegu, charakteryzująca się nadreaktywnością oskrzeli oraz zmienną i zwykle odwracalną obturacją dróg oddechowych.
Infekcje wirusowe dróg oddechowych (RSV, rhinowirusy).
Kaszel — tzw. wariant kaszlowy astmy.
Wziewne glikokortykosteroidy (np. Flixotide) jako podstawa terapii i lek pierwszego wyboru oraz leki przeciwleukotrienowe (np. montelukast) jako alternatywa lub terapia dodatkowa.
Z powodu ograniczonych możliwości wykonania spirometrii — spirometrię z próbą rozkurczową wykonuje się u dzieci powyżej 5.–6. roku życia.
W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.
⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| oskrzelowa | skrz zbitka na początku |
| przewlekła | rz = [ż], ł = [w] → „psze-vle-kwa" |
| nadreaktywnością | ą nosowe na końcu |
| obturacją | cj = [ц]: „-racją" |
| odwracalną | ą nosowe |
| zaostrzeń remisji | rz = [ż]; sj = [сй] |
| napadowy | proste, akcent na „do" |
| atopowymi | y twarde |
| predysponujące | ją nosowe = [йон] |
| obciążenie rodzinne | ą nosowe w „obciążenie" |
| swoistych IgE | „i-gie-e", nie po rosyjsku |
| rhinowirusy | rh czytaj jak „r" |
| roztocza | cz = [ч] |
| eozynofilów | ó = [u] |
| limfocytów Th2 | ó = [u]; „te-ha-dwa" |
| mastocytów | cy = [ци] |
| leukotrienów | eu dwugłoska, ó = [u] |
| cytokin | k twarde |
| przebudowy remodelingu | g twarde na końcu |
| świszczący oddech | świ = [śfi], szcz = [щ] |
| uporczywy | cz = [ч] |
| furczenia | cz = [ч] |
| spirometria | tria → [триа] |
| glikokortykosteroidy | długie — czytaj po członach |
| przeciwleukotrienowe | eu dwugłoska |
| montelukast | obca nazwa, czytaj wyraźnie |
| nebulizacja | z dźwięczne |
Komisja słucha, jak czytasz liczby. Ćwicz osobno.
| W tekście | Czytaj |
|---|---|
| IgE | i-gie-e |
| RSV | er-es-fał |
| Th2 | te-ha-dwa |
| β2-mimetyki | beta-dwa-mimetyki |
| 5.–6. roku życia | piątego do szóstego roku życia |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| nadreaktywnością | nadreaktywnością | przedostatnia |
| obturacją | obturacją | przedostatnia |
| glikokortykosteroidy | glikokortykosteroidy | przedostatnia |
| przeciwleukotrienowe | przeciwleukotrienowe | przedostatnia |
| spirometria | spirometria | przedostatnia |
| montelukast | montelukast | przedostatnia |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „швистонцы" twardo | świszczący | świ = [śfi] |
| „одвротка" | odwracalną | ć w rdzeniu miękkie |
| „носьи" | nocy | cy = [ци], nie [сы] |
| „ущуче песку" | uczucie ucisku | ci = [ći] |
| „свесце" | świsty wydechowe | świ = [śfi] |
| „алергична" twardo | alergiczna | gi miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „обчёнже роджинне" bez nosówki | obciążenie rodzinne | ą nosowe |
| „одврацальнон" (on) | odwracalną | -ą końcowe nosowe |
| „предиспонуёнце" | predysponujące | ją nosowe = [йон] |
| „вензешона" | większoną → nasilające się | ą nosowe |
| „обтурацён" | obturacją | ą nosowe na końcu |
| „ученче упуску" | uczucie ucisku | brak nosówki, ale uważaj na ci |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „пшевлекла" bez [ż] | przewlekła | rz wewnątrz „przewlekła" = [ż] |
| „свистонцы" | świszczący | szcz = [щ] |
| „росточа" | roztocza | cz = [ч] |
| „фурчения" twardo | furczenia | cz = [ч] |
| „заострень" przez [з] | zaostrzeń | rz = [ż] |
| „алергична" bez cz | alergiczna | cz = [ч] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „пшевлекла" [л] | przewlekła [w] | ł = [w] |
| „эозинофилов" [о] | eozynofilów [u] | ó = [u] |
| „лимфоцитов" [о] | limfocytów [u] | ó = [u] |
| „лейкотриенов" [о] | leukotrienów [u] | ó = [u] |
| „одвротка" [о] | odwracalną | uwaga na ł w innych formach: „obturacyjną" |
| „скорней" [о] | polami płucnymi | ł = [w] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „остшелова" | oskrzelowa | zbitka skrz- |
| „пшевлекла" | przewlekła | zbitka prz- + wl- |
| „свистонцы отдэх" | świszczący oddech | świ + szcz razem |
| „остры" | suchy, uporczywy | zbitka ch = [h] |
| „ремоделингу" | remodelingu | grupa -ngu wyraźnie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „бета два" płasko | β2 = beta-dwa | symbol grecki + cyfra po polsku |
| „те аш два" po ros. | Th2 = te-ha-dwa | litery czytamy po polsku |
| „5-6 рок жиця" po ros. | piątego do szóstego roku życia | liczebnik porządkowy w dopełniaczu |
| „ай джи и" po ang. | IgE = i-gie-e | nie czytaj po angielsku |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „дети пьют лекарства" | dzieci przyjmują / stosują leki | kalka „пить таблетки" |
| „астма" z ros. akcentem | astma | akcent na przedostatnią (pierwszą w 2-syl.) |
| „алергична хороба" (ua) | alergiczna choroba | polska forma, nie ukraińska |
| akcent + pośpiech | czytaj wolno, do kropki | pośpiech gubi nosówki i końcówki |
| dodawanie wiedzy spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | komisja karze odejście od tekstu |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| astma oskrzelowa | бронхиальная астма |
| nadreaktywność oskrzeli | гиперреактивность бронхов |
| obturacja (zwężenie) dróg oddechowych | обструкция (сужение) дыхательных путей |
| zaostrzenie / remisja | обострение / ремиссия |
| choroby atopowe | атопические заболевания (аллергия, экзема) |
| alergiczny nieżyt nosa | аллергический ринит |
| atopowe zapalenie skóry | атопический дерматит |
| IgE | иммуноглобулин E — маркер аллергии |
| RSV, rhinowirusy | респираторно-синцитиальный вирус, риновирусы |
| roztocza | клещи домашней пыли |
| eozynofile, limfocyty Th2, mastocyty | эозинофилы, Th2-лимфоциты, тучные клетки |
| histamina, leukotrieny, cytokiny | медиаторы воспаления |
| remodeling dróg oddechowych | перестройка (ремоделирование) дыхательных путей |
| wariant kaszlowy astmy | кашлевой вариант астмы |
| furczenia | жужжащие хрипы |
| spirometria z próbą rozkurczową | спирометрия с бронходилатационной пробой |
| glikokortykosteroid wziewny (Flixotide) | ингаляционный глюкокортикостероид |
| lek przeciwleukotrienowy (montelukast) | антилейкотриеновый препарат |
| β2-mimetyk krótko działający (salbutamol) | короткодействующий β2-агонист |
| spejser | спейсер — насадка на ингалятор для детей |
| nebulizacja | небулайзерная терапия |
Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra / grupa NIL_razem), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.