Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy jest przewlekłym schorzeniem, w którym dochodzi do powstawania wrzodów błony śluzowej w obrębie żołądka lub dwunastnicy sięgających warstwy mięśniowej, które powstają w wyniku nierównowagi między czynnikami agresywnymi, takimi jak kwas solny i pepsyna, a mechanizmami ochronnymi błony śluzowej.
Do głównych przyczyn i czynników ryzyka należą zakażenie Helicobacter pylori oraz długotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Inne czynniki to palenie tytoniu, stres, alkohol oraz choroby współistniejące.
Patogeneza choroby polega na zaburzeniu równowagi między czynnikami agresywnymi, takimi jak kwas solny i pepsyna, a mechanizmami ochronnymi błony śluzowej. Zakażenie H. pylori prowadzi do stanu zapalnego, uszkodzenia bariery śluzowej i w konsekwencji do powstania wrzodów.
Objawy kliniczne zależą od lokalizacji wrzodu. W chorobie wrzodowej żołądka dominują bóle w nadbrzuszu pojawiające się krótko po posiłku (30–60 min), natomiast w chorobie wrzodowej dwunastnicy bóle występują na czczo lub w nocy i ustępują po jedzeniu. Dodatkowo mogą występować nudności, zgaga, wymioty oraz uczucie pełności.
Diagnostyka opiera się głównie na gastroskopii z pobraniem wycinków (biopsji) do badania histopatologicznego. W celu wykrycia zakażenia Helicobacter pylori wykonuje się test ureazowy (podczas gastroskopii), test oddechowy lub badania serologiczne (wykrywające przeciwciała we krwi). Dodatkowo mogą być wykonane badania krwi — w celu oceny niedokrwistości spowodowanej przewlekłym krwawieniem z wrzodu i stanu ogólnego pacjenta, oraz badania kału — w kierunku obecności krwi utajonej.
Terapia polega na eradykacji H. pylori, jeśli jest obecna — terapią pierwszego wyboru jest terapia poczwórna z bizmutem, trwająca 14 dni: inhibitor pompy protonowej (IPP) 2 razy dziennie, bizmut (np. cytrynian bizmutu) 2 razy dziennie, tetracyklina 4 razy dziennie oraz metronidazol 3 razy dziennie. Po zakończeniu leczenia zawsze trzeba potwierdzić eradykację H. pylori — najczęściej testem oddechowym lub antygenem w kale, po minimum 4 tygodniach od zakończenia antybiotykoterapii i 2 tygodniach od odstawienia IPP. Stosuje się także leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego (inhibitory pompy protonowej), zwykle przez 4–8 tygodni, a także leki chroniące błonę śluzową, np. sukralfat, preparaty bizmutu. Ważna jest również modyfikacja stylu życia — unikanie NLPZ, alkoholu, rzucenie palenia oraz ograniczenie stresu.
Zaleca się dietę lekkostrawną; posiłki powinny być regularne, ale w mniejszych porcjach. Należy unikać potraw bardzo ostrych, smażonych, wędzonych, mocnej kawy i alkoholu. Wskazane są gotowanie na parze, duszenie, gotowanie w wodzie oraz pieczenie w folii. Preferowane są produkty łagodne dla żołądka: gotowane warzywa, chude mięso, ryby, nabiał o niskiej zawartości tłuszczu.
Leczenie chirurgiczne jest wskazane tylko w razie powikłań (krwawienie, perforacja, zwężenie odźwiernika) lub w przypadku nieskuteczności terapii farmakologicznej. Do powikłań choroby wrzodowej należą krwawienie z przewodu pokarmowego, perforacja, zwężenie odźwiernika, niedokrwistość oraz zwiększone ryzyko rozwoju raka żołądka w przypadku przewlekłego zakażenia H. pylori.
Do głównych czynników ryzyka należą zakażenie Helicobacter pylori oraz długotrwałe stosowanie NLPZ. Inne czynniki to palenie tytoniu, alkohol, stres i choroby współistniejące.
Patogeneza polega na zaburzeniu równowagi między czynnikami agresywnymi, takimi jak kwas solny i pepsyna, a mechanizmami ochronnymi błony śluzowej, co prowadzi do jej uszkodzenia i powstania wrzodów.
W chorobie wrzodowej żołądka bóle pojawiają się krótko po posiłku, natomiast w chorobie wrzodowej dwunastnicy występują na czczo lub w nocy i ustępują po jedzeniu.
Podstawą diagnostyki jest gastroskopia z pobraniem wycinków oraz badania w kierunku zakażenia Helicobacter pylori, takie jak test ureazowy lub test oddechowy.
Do powikłań należą krwawienie z przewodu pokarmowego, perforacja, zwężenie odźwiernika oraz zwiększone ryzyko raka żołądka.
W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.
⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| wrzodowa | rz = [ż]: „wżodowa" |
| dwunastnicy | st twarde, ni miękkie |
| błony śluzowej | śl = [śl], nie [sl] |
| nierównowagi | ó = [u]: „nierуwnowagi" |
| agresywnymi | y twarde |
| pepsyna | proste, dwie sylaby akcentowane na „pep" |
| niesteroidowych | e-i — nie ściągać w dyftong |
| przeciwzapalnych | rz w „przeciw" = [ż] |
| nadbrzuszu | zbitka brz- = [бж] |
| ustępują | ę nosowe, ją nosowe |
| gastroskopii | dwa „i" na końcu — czytaj wyraźnie |
| wycinków | ó = [u] |
| histopatologicznego | cz = [ч] |
| ureazowy | „u-re-a-zo-wy", nie ściągaj |
| serologiczne | cz = [ч] |
| przeciwciała | ci miękkie |
| niedokrwistości | ść miękkie |
| eradykacji | cj = [ц] |
| poczwórna | ó = [u]: „poczwurna" |
| tetracyklina | cy = [ци] |
| metronidazol | akcent na „da" |
| antybiotykoterapii | długie — czytaj po członach |
| sukralfat | zbitka kr- |
| lekkostrawną | ą nosowe na końcu |
| odźwiernika | ź miękkie, rz/wi razem |
| perforacja | cj = [ц] |
Komisja słucha, jak czytasz liczby. Ćwicz osobno.
| W tekście | Czytaj |
|---|---|
| 30–60 min | od trzydziestu do sześćdziesięciu minut |
| NLPZ | en-el-pe-zet |
| IPP | i-pe-pe |
| 2 razy dziennie | dwa razy dziennie |
| 4 razy dziennie | cztery razy dziennie |
| 3 razy dziennie | trzy razy dziennie |
| 14 dni | czternaście dni |
| 4 tygodnie | cztery tygodnie |
| 2 tygodnie | dwa tygodnie |
| 4–8 tygodni | od czterech do ośmiu tygodni |
| H. pylori | ha kropka pylori |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| dwunastnicy | dwunastnicy | przedostatnia |
| histopatologicznego | histopatologicznego | przedostatnia |
| antybiotykoterapii | antybiotykoterapii | przedostatnia |
| gastroskopii | gastroskopii | przedostatnia |
| eradykacji | eradykacji | przedostatnia |
| niesteroidowych | niesteroidowych | przedostatnia |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „слюзовей" twardo | śluzowej | śl miękkie, nie [сл] |
| „одживерника" twardo | odźwiernika | ź miękkie |
| „нєдокрвистосьти" | niedokrwistości | ść miękkie |
| „пшецивчала" | przeciwciała | ci = [ći] |
| „потравы" bez zmiękczenia | potrawy | proste, ale ćwicz tr |
| „ущуче пелносьти" | uczucie pełności | ść miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „леккостравнон" (on) | lekkostrawną | -ą nosowe |
| „устемпуён" | ustępują | ę i ją nosowe |
| „взгленду" | ze względu | ę nosowe |
| „заражене" bez nosówki | zakażenie | tu nie ma nosówki — nie wstawiaj |
| „моджлевосьти" | zapalnego → możliwości | uważaj: to słowo NIE ma nosówki |
| „ронвновагі" | nierównowagi | ó = [u], nie nosówka |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „вжодова" bez [ż] | wrzodowa | rz = [ż] |
| „надбжушу" | nadbrzuszu | rz = [ż], sz = [ш] |
| „переводу покармового" | przewodu pokarmowego | rz w „przewodu" = [ż] |
| „вцшегние" | wcześniejsze → zwężenie | sz/rz rozróżniaj |
| „одживерника" | odźwiernika | rz/wi razem, nie [рж] |
| „можлівосьч" | możliwości | ż = [ż] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „жолондка" [л] | żołądka [w] | ł = [w] |
| „поквурна" [о] | poczwórna [u] | ó = [u] |
| „вициноw" [о] | wycinków [u] | ó = [u] |
| „нєроwновагі" [о] | nierównowagi [u] | ó = [u] |
| „одживерніка" [л brak] | odźwiernika | tu nie ma ł — nie myl z „żołądek" |
| „лекостравна" [л твёрдое] | lekkostrawną [ł na końcu „ą"] | ł w „lekko" twarde, jak w rosyjskim [l] to błąd — polskie zwykłe „l" tu miękkie przed „e" |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „надбжушу" | nadbrzuszu | zbitka brz- |
| „сукральфат" | sukralfat | zbitka kr- + lf |
| „вжодова хороба" | wrzodowa choroba | zbitka wrz- |
| „встемпуён" | ustępują | zbitka st- |
| „з квасэм сольным" | z kwasem solnym | z przed dźwięcznym [z] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „тридцать-шестьдесят минут" po ros. | od trzydziestu do sześćdziesięciu minut | liczebnik w dopełniaczu po polsku |
| „эн эль пэ зет" po ros. | NLPZ = en-el-pe-zet | litery czytamy po polsku |
| „и пэ пэ" po ros. | IPP = i-pe-pe | akcent na ostatnią głoskę litery |
| „штырнадцать дни" | czternaście dni | polski liczebnik, nie kalka |
| „чтыре-осем тыгодни" | od czterech do ośmiu tygodni | dopełniacz mnogi |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „пьём лекарства" | leki stosujemy / bierzemy | kalka „пить таблетки" |
| „жолудок" (ros.) | żołądek | polska forma, nie rosyjska |
| „хвороба виразкова" (ua) | choroba wrzodowa | polska forma, nie ukraińska |
| akcent + pośpiech | czytaj wolno, do kropki | pośpiech gubi nosówki i końcówki |
| dodawanie wiedzy spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | komisja karze odejście od tekstu |
| „хеликобактер пилори" po ros. | Helicobacter pylori | czytaj po polsku, „ha" nie „he" |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| choroba wrzodowa | язвенная болезнь |
| żołądek / dwunastnica | желудок / двенадцатиперстная кишка |
| błona śluzowa | слизистая оболочка |
| czynniki agresywne (kwas solny, pepsyna) | агрессивные факторы (соляная кислота, пепсин) |
| Helicobacter pylori | хеликобактер пилори — бактерия, вызывающая язву |
| NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) | НПВС — нестероидные противовоспалительные средства |
| nadbrzusze | надчревье, верхняя часть живота |
| na czczo | натощак |
| zgaga | изжога |
| gastroskopia | гастроскопия |
| biopsja / badanie histopatologiczne | биопсия / гистологическое исследование |
| test ureazowy | уреазный тест (на H. pylori) |
| test oddechowy | дыхательный тест (на H. pylori) |
| badania serologiczne | серологические анализы (антитела в крови) |
| krew utajona (w kale) | скрытая кровь (в кале) |
| eradykacja H. pylori | эрадикация — полное уничтожение бактерии |
| terapia poczwórna z bizmutem | четырёхкомпонентная терапия с висмутом |
| inhibitor pompy protonowej (IPP) | ингибитор протонной помпы |
| tetracyklina, metronidazol | антибиотики схемы эрадикации |
| sukralfat | сукральфат — препарат, защищающий слизистую |
| dieta lekkostrawna | легкоусвояемая диета |
| perforacja | перфорация — прободение стенки органа |
| zwężenie odźwiernika | стеноз привратника |
| niedokrwistość | анемия, малокровие |
Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra / grupa NIL_razem), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.