Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak na egzaminie (źródło: biblioteka tekstów NIL). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Wstrząs anafilaktyczny
Wstrząs anafilaktyczny jest ostrą, zagrażającą życiu reakcją nadwrażliwości typu I. Reakcja alergiczna obejmuje cały organizm. Przebiega z gwałtownym spadkiem ciśnienia tętniczego, niewydolnością krążenia oraz zaburzeniami oddychania.
Najczęstszymi przyczynami są leki (antybiotyki, NLPZ), pokarmy, takie jak orzechy, owoce morza czy mleko, oraz użądlenie przez owadów.
Czynniki ryzyka obejmują atopie, wcześniejsze epizody anafilaksji, astmę oskrzelową, mastocytozę oraz choroby układu sercowo-naczyniowego.
Patogeneza. W wyniku kontaktu z alergenem dochodzi do aktywacji mastocytów i bazofilów oraz masywnego uwalniania mediatorów zapalnych, takich jak histamina. Reakcja przebiega w mechanizmie IgE-zależnym. Prowadzi to do rozszerzenia naczyń, zwiększenia ich przepuszczalności, skurczu oskrzeli oraz obrzęków tkanek.
Objawy pojawiają się nagle i mogą obejmować zmiany skórne, takie jak pokrzywka, rumień, świąd oraz obrzęki. Często występuje obrzęk Quinckego w obrębie twarzy, warg i krtani. Dodatkowo obserwuje się duszność, świszczący oddech, kaszel, tachykardię, spadek ciśnienia tętniczego, zawroty głowy, a także objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty czy biegunka.
Diagnostyka. Rozpoznanie ma charakter kliniczny i opiera się na nagłym początku objawów po ekspozycji na alergen. Pomocniczo można oznaczyć poziom tryptazy w surowicy, jednak nie należy opóźniać leczenia w oczekiwaniu na wyniki badań.
Leczenie. Podstawą leczenia jest natychmiastowe podanie adrenaliny domięśniowo w przednio-boczną część uda — adrenalina w ampułce do wstrzyknięć lub w autowstrzykiwaczu (np. EpiPen).
Należy zapewnić drożność dróg oddechowych, tlenoterapię oraz dożylną podaż płynów. W leczeniu uzupełniającym stosuje się glikokortykosteroidy i leki przeciwhistaminowe.
Postępowanie po epizodzie i zalecenia dla pacjenta
Pacjenci po przebytym wstrząsie anafilaktycznym powinni zostać skierowani do alergologa w celu przeprowadzenia diagnostyki alergologicznej i identyfikacji alergenu.
Zaleca się ścisłe unikanie czynników wywołujących oraz stałe noszenie adrenaliny w autowstrzykiwaczu (np. EpiPen).
Pacjent powinien zostać przeszkolony w zakresie prawidłowego użycia adrenaliny oraz poinformowany o konieczności natychmiastowego wezwania pomocy medycznej po jej zastosowaniu.
Istotne jest również odnotowanie uczulenia w dokumentacji medycznej pacjenta oraz informowanie personelu medycznego o przebytym epizodzie anafilaksji.
Dodatkowo zaleca się noszenie opaski lub karty informacyjnej z danymi dotyczącymi alergii, a w przypadku uczulenia na jad owadów — rozważenie swoistej immunoterapii alergenowej.
Powikłania. Nieleczony wstrząs anafilaktyczny może prowadzić do niewydolności oddechowej, zaburzeń rytmu serca, uszkodzenia narządów oraz zgonu.
Najczęstszymi przyczynami są leki (antybiotyki, NLPZ), pokarmy (np. orzechy, owoce morza, mleko) oraz użądlenie przez owady.
Wstrząs anafilaktyczny jest reakcją nadwrażliwości typu I. Kontakt z alergenem aktywuje mastocyty i bazofile w mechanizmie IgE-zależnym, co prowadzi do uwalniania histaminy i innych mediatorów, rozszerzenia naczyń, wzrostu ich przepuszczalności, skurczu oskrzeli oraz obrzęków tkanek.
Nagłe zmiany skórne (pokrzywka, rumień, świąd, obrzęki), obrzęk Quinckego, duszność, świszczący oddech, kaszel, tachykardia, spadek ciśnienia, zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka.
Natychmiastowe podanie adrenaliny domięśniowo w przednio-boczną część uda (w ampułce do wstrzyknięć lub w autowstrzykiwaczu, np. EpiPen).
Skierowanie do alergologa, unikanie czynników wywołujących, stałe noszenie adrenaliny w autowstrzykiwaczu, przeszkolenie w użyciu adrenaliny, informowanie personelu medycznego, zapisanie alergii w dokumentacji, noszenie opaski lub karty informacyjnej, ewentualnie rozważenie immunoterapii alergenowej.
W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona, czerwona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.
⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| nadwrażliwości | rz = [ż]; ś miękkie na końcu |
| przebiega | prze = [пше] |
| gwałtownym | ł = [w] |
| krążenia | ą nosowe; ż |
| użądlenie | ą nosowe; ż |
| mastocytozę | cy = [цы]; ę nosowe na końcu |
| bazofilów | ó = [u] |
| przepuszczalności | szcz zbitka; ść miękkie |
| obrzęków | rz = [ż]; ę nosowe |
| pokrzywka | zbitka krz; w po rz |
| świszczący | świ = [śfi]; szcz; ą nosowe |
| tachykardię | ch = [h]; ę nosowe na końcu |
| tryptazy | trudna zbitka „tryp-" |
| domięśniowo | ę nosowe; ś miękkie |
| autowstrzykiwaczu | zbitka „wstrz-"; długie słowo, czytaj po sylabach |
| glikokortykosteroidy | obce, długie — czytaj po sylabach |
| przeciwhistaminowe | ch/h = [h]; świ/ci miękkie |
| alergologa | g twarde, nie zmiękczaj |
| swoistej | krótkie, ale i osobno wymawiane |
| drożność | ż; ość miękkie |
| narządów | rz = [ż]; ą nosowe; ó = [u] |
Ten tekst prawie nie ma liczb — komisja i tak sprawdza, jak czytasz skróty na głos.
| W tekście | Czytaj |
|---|---|
| typu I | typu pierwszego |
| NLPZ | en-el-pe-zet (niesteroidowe leki przeciwzapalne) |
| IgE | i-gie-e (immunoglobulina E) |
| EpiPen | epi-pen (nazwa własna, wymowa zbliżona do angielskiej) |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| nadwrażliwości | nadwrażliwości | przedostatnia, nie ostatnia |
| przepuszczalności | przepuszczalności | przedostatnia |
| autowstrzykiwaczu | autowstrzykiwaczu | przedostatnia |
| glikokortykosteroidy | glikokortykosteroidy | przedostatnia |
| alergologa | alergologa | przedostatnia |
| tachykardię | tachykardię | przedostatnia |
| domięśniowo | domięśniowo | przedostatnia |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „свёнд" (twardo) | świąd | świ = [śfi] |
| „сцисле" | ścisłe | ści = [щчи] |
| „идентификации" bez zmiękczenia | identyfikacji | cji = [ćji] |
| „документации" | dokumentacji | cji miękkie |
| „кртани" twardo | krtani | ni na końcu miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „кронженя" | krążenia | ą nosowe |
| „южондление" | użądlenie | ą nosowe |
| „обжеков" | obrzęków | ę nosowe |
| „мастоцытозе" bez nosówki | mastocytozę | ę nosowe na końcu |
| „свищончы" | świszczący | ą nosowe |
| „пшеднё-бочну" | przednio-boczną | ą nosowe na końcu |
| „тахикардие" | tachykardię | ę nosowe na końcu |
| „дожильну" | dożylną | ą nosowe na końcu |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „покживка" | pokrzywka | rz = [ż] |
| „свисчонцы" | świszczący | sz + cz = [ш]+[ч] |
| „пшециw-хистаминове" | przeciwhistaminowe | rz/ż nie ma tu, ale ch/h = [h] |
| „дрожность" miękko | drożność | ż twarde [ж] |
| „розшежения" | rozszerzenia | sz + rz |
| „ушкодзения нажондoв" | uszkodzenia narządów | dz, rz |
| „везвания" | wezwania | z, nie ż |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „гвалтовным" [л] | gwałtownym [w] | ł = [w] |
| „базофилoв" [л] | bazofilów [u] | ó = [u] |
| „медиаторoв" [л] | mediatorów [u] | ó = [u] |
| „выникoв" [л] | wyników [u] | ó = [u] |
| „нажондoв" [л] | narządów [u] | ó = [u] |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „автовстживача" | autowstrzykiwacza | trudna zbitka „wstrz-" |
| „пшециw-хистаминове" | przeciwhistaminowe | zbitka ciw-h |
| „гликокортикостероиды" pospiesznie | glikokortykosteroidy | długa zbitka — czytaj po sylabach |
| „трыптазы" bez pauzy | tryptazy | zbitka „tryp-" |
| „скурчу оскжели" | skurczu oskrzeli | zbitka skrz |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „типу и" (jak spójnik) | typu pierwszego | rzymskie „I" to liczebnik, nie spójnik „i" |
| „энэлпэзэт" jednym ciągiem | en-el-pe-zet | skrót czyta się literka po literce |
| „идже" jednym słowem | i-gie-e | IgE to trzy litery, każda osobno |
| „эпипэн" po rosyjsku | epi-pen | nazwa własna — wymowa zbliżona do angielskiej |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „эпизоды" twardo | epizody | pi miękkie, nie [пызоды] |
| „owadуф" | owadów | ó = [u], nie [уф] |
| „лечи пием" | leki bierzemy / przyjmujemy | kalka „пить таблетки" |
| akcent + pośpiech | czytaj wolno, do kropki | pośpiech gubi nosówki i końcówki |
| dodawanie wiedzy spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | komisja karze odejście od tekstu |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| wstrząs anafilaktyczny | анафилактический шок |
| reakcja nadwrażliwości typu I | реакция гиперчувствительности I типа (IgE-опосредованная) |
| mastocyty i bazofile | тучные клетки и базофилы |
| histamina | гистамин |
| obrzęk Quinckego | отёк Квинке (ангионевротический отёк) |
| świszczący oddech | свистящее дыхание (бронхоспазм) |
| tachykardia | тахикардия |
| tryptaza w surowicy | триптаза сыворотки — маркер дегрануляции тучных клеток, диагностика постфактум |
| adrenalina domięśniowo | адреналин внутримышечно, в переднебоковую поверхность бедра |
| autowstrzykiwacz (EpiPen) | автоинъектор адреналина |
| drożność dróg oddechowych | проходимость дыхательных путей |
| glikokortykosteroidy | глюкокортикостероиды — вспомогательная терапия |
| leki przeciwhistaminowe | антигистаминные препараты |
| alergolog | аллерголог |
| immunoterapia alergenowa | аллерген-специфическая иммунотерапия (АСИТ) |
| jad owadów | яд насекомых (пчёл, ос) |
| NLPZ | НПВП — нестероидные противовоспалительные препараты |
| epizod anafilaksji | эпизод анафилаксии |
| zgon | летальный исход, смерть |
Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra / grupa NIL_razem), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.