Część 3 — Tekst: Bielactwo nabyte

Bielactwo nabyte (vitiligo)

Bielactwo nabyte to przewlekła, niezakaźna choroba skóry, charakteryzująca się występowaniem dobrze odgraniczonych, odbarwionych plam, wynikających z utraty melanocytów — komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny. Bielactwo nie zagraża życiu, jednak widoczne zmiany skórne pogarszają komfort i jakość życia pacjentów.

Bielactwo nabyte występuje u około 0,5–2% populacji i dotyczy w równym stopniu kobiet i mężczyzn. Najczęściej pojawia się w młodym wieku, między 10. a 30. rokiem życia.

Etiologia i czynniki ryzyka. Przyczyna bielactwa nabytego nie jest w pełni poznana, jednak uważa się, że choroba ma charakter autoimmunologiczny. Układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne melanocyty jako obce i je niszczy. Do czynników predysponujących należą: predyspozycja genetyczna (występowanie choroby w rodzinie), współistnienie innych chorób autoimmunologicznych (choroby tarczycy — choroba Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa, cukrzyca typu 1, choroba Addisona, łysienie plackowate), stres psychiczny, urazy skóry (zjawisko Koebnera — polega na pojawieniu się typowych zmian chorobowych w miejscu urazu skóry), czynniki oksydacyjne i zaburzenia metaboliczne.

Patogeneza. W patogenezie bielactwa nabytego kluczową rolę odgrywają mechanizmy autoimmunologiczne, stres oksydacyjny oraz czynniki genetyczne. Aktywowane limfocyty T cytotoksyczne niszczą melanocyty w naskórku, co prowadzi do całkowitego braku melaniny w zajętych obszarach skóry. Dodatkowo zaburzenie równowagi między wolnymi rodnikami a systemem antyoksydacyjnym nasila proces destrukcji melanocytów.

Objawy kliniczne. Bielactwo nabyte charakteryzuje się występowaniem białych, odbarwionych plam o różnym kształcie i rozmiarze, wyraźnie odgraniczonych od zdrowej skóry. Zmiany mogą pojawiać się w dowolnym miejscu, najczęściej: na twarzy (szczególnie wokół ust i oczu), szyi, grzbietach dłoni, łokciach, kolanach, w okolicy narządów płciowych i wokół naturalnych otworów ciała, w miejscach urazów (objaw Koebnera). Plamy są bardziej widoczne na skórze ciemnej. Często występuje siwienie włosów. Chorobie nie towarzyszy ból ani świąd, ale ma duże znaczenie estetyczne i psychiczne.

Diagnostyka. Rozpoznanie bielactwa nabytego ustala się na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego. Dodatkowo stosuje się: lampę Wooda — plamy świecą jasno-białym kolorem, biopsję skóry — w przypadkach wątpliwych, badania laboratoryjne — w kierunku chorób autoimmunologicznych (TSH, anty-TPO, glukoza).

Leczenie ma na celu zahamowanie postępu choroby i przywrócenie pigmentacji skóry, jednak żadna metoda nie daje pełnej gwarancji skuteczności. Leczenie miejscowe stosuje się głównie w postaci kremów i maści, rzadziej żeli — obejmuje ono glikokortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus, zwłaszcza na wrażliwych okolicach: twarz, szyja, powieki) oraz pochodne witaminy D₃. Leczenie ogólne stosuje się w przypadkach szybko postępujących (np. kortykosteroidy doustne w krótkich cyklach). Fototerapia UVB — metoda z wyboru (złoty standard), skóra jest naświetlana światłem o długości fali 311 nm, uznawana za najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą metodę leczenia. PUVA terapia polega na podaniu leku fotouczulającego (psoralenu), a następnie naświetlaniu skóry promieniowaniem UVA (320–400 nm) — skuteczna, ale z większym ryzykiem działań niepożądanych. Leczenie chirurgiczne — przeszczepy naskórka lub melanocytów w stabilnych postaciach choroby. Leczenie wspomagające polega na stosowaniu kamuflażu kosmetycznego oraz wsparciu psychologicznym pacjentów.

Pacjenci z bielactwem nabytym powinni unikać słońca, ponieważ odbarwiona skóra jest szczególnie wrażliwa na oparzenia. Konieczne jest regularne stosowanie kremów z wysokim filtrem SPF.