Część 3 — Tekst: Marskość wątroby

Marskość wątroby jest przewlekłą, postępującą chorobą wątroby, prowadzącą do rozległego włóknienia, zaburzenia architektury miąższu oraz powstawania guzków regeneracyjnych, co skutkuje zarówno nadciśnieniem wrotnym, jak i niewydolnością czynnościową hepatocytów. Proces ten jest nieodwracalny i stanowi końcowy etap wielu chorób przewlekłych wątroby.

Do najczęstszych przyczyn marskości należą: przewlekłe zakażenia wirusowe, w tym wirusowe zapalenie wątroby typu B oraz wirusowe zapalenie wątroby typu C, przewlekłe nadużywanie alkoholu, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, choroby autoimmunologiczne, a także zaburzenia metaboliczne, takie jak hemochromatoza czy choroba Wilsona. Rzadziej przyczyną mogą być przewlekła cholestaza lub długotrwała ekspozycja na hepatotoksyczne leki.

W patogenezie kluczową rolę odgrywa aktywacja komórek gwiaździstych wątroby (to komórki magazynujące witaminę A, które w zdrowej wątrobie pozostają w stanie spoczynkowym). Gdy wątroba jest przewlekle uszkadzana (np. przez alkohol, wirusy lub stłuszczenie), komórki te aktywują się, a następnie przekształcają się w miofibroblasty, które zaczynają produkować kolagen. Prowadzi to do postępującego włóknienia, zniekształcenia układu zatokowego, zaburzeń mikrokrążenia oraz wzrostu oporu w przepływie wrotnym. Nadciśnienie wrotne w marskości wątroby wynika przede wszystkim ze wzrostu oporu naczyniowego w obrębie wątroby, spowodowanego włóknieniem, przebudową architektury miąższu oraz uciskiem guzków regeneracyjnych na naczynia zatokowe.

Obraz kliniczny zależy od zaawansowania choroby. We wczesnym stadium pacjenci mogą pozostawać bezobjawowi lub zgłaszać niespecyficzne dolegliwości, takie jak zmęczenie czy osłabienie. W bardziej zaawansowanej chorobie pojawiają się żółtaczka, pajączki naczyniowe, rumień dłoniowy, ginekomastia, splenomegalia, a także objawy nadciśnienia wrotnego, do których należą przede wszystkim wodobrzusze i żylaki przełyku. W dekompensacji mogą wystąpić zaburzenia świadomości wynikające z encefalopatii wątrobowej.

Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (ALT, AST, bilirubina całkowita, wolna i związana, GGTP, ALP, albumina, INR) oraz badaniach obrazowych — głównie USG jamy brzusznej z dopplerem. Coraz większe znaczenie ma elastografia wątroby, umożliwiająca nieinwazyjną ocenę stopnia włóknienia. W przypadkach niejednoznacznych wykonuje się biopsję wątroby.

Do najczęstszych powikłań należą: krwawienie z żylaków przełyku, samoistne bakteryjne zapalenie otrzewnej, wodobrzusze oporne na leczenie, encefalopatia wątrobowa, zespół wątrobowo-nerkowy, a także rozwój raka wątrobowokomórkowego.

Leczenie marskości ma charakter przede wszystkim etiologiczny i objawowy. Obejmuje eliminację czynnika sprawczego (np. leczenie przeciwwirusowe, abstynencję alkoholową), kontrolę powikłań (diuretyki w leczeniu wodobrzusza, laktuloza w encefalopatii, beta-blokery w profilaktyce krwawień z żylaków), a w razie konieczności — leczenie endoskopowe lub interwencyjne. W stadium zaawansowanej niewydolności wątroby jedyną metodą przyczynową pozostaje przeszczepienie wątroby.