Część 3 — Tekst: Dysplazja stawu biodrowego

Dysplazja stawu biodrowego jest wrodzonym zaburzeniem rozwojowym stawu biodrowego, polegającym na nieprawidłowym ukształtowaniu panewki stawu biodrowego oraz głowy kości udowej. Prowadzi to do niestabilności stawu, a w cięższych przypadkach do podwichnięcia lub zwichnięcia stawu biodrowego. Choroba najczęściej rozpoznawana jest w okresie niemowlęcym, jednak jej konsekwencje mogą ujawniać się również w wieku dorosłym.

Etiologia dysplazji stawu biodrowego jest wieloczynnikowa. Do najważniejszych czynników ryzyka należą: ułożenie pośladkowe płodu, dodatni wywiad rodzinny (dysplazja u rodziców lub rodzeństwa), płeć żeńska, pierwsza ciąża, małowodzie, ograniczenie ruchów płodu w macicy, ciasne pieluchowanie kończyn dolnych po urodzeniu. Istotną rolę odgrywają również czynniki hormonalne, zwłaszcza działanie relaksyny, prowadzącej do zwiększonej wiotkości więzadeł.

Obraz kliniczny. Dysplazja stawu biodrowego objawia się przede wszystkim niestabilnością stawu. Dużą wartość diagnostyczną mają dodatnie objawy przeskakiwania (Ortolaniego) oraz wyważania (Barlowa), które są charakterystyczne dla okresu noworodkowego i niemowlęcego. Inne objawy kliniczne obejmują: ograniczenie odwodzenia w stawie biodrowym, spowodowane przykurczem przywodzicieli (najważniejszy objaw kliniczny okresu niemowlęctwa), względne skrócenie kończyny dolnej w przypadku jednostronnej dysplazji, zwiększenie kąta antetorsji powyżej 30 stopni, asymetrię ruchów obrotowych w stawach biodrowych po stronie prawej i lewej — biodro „chętniej" skręca się do środka niż na zewnątrz, asymetrię fałdów pośladkowych, która może jednak występować również u dzieci ze zdrowymi stawami biodrowymi. U starszych dzieci i dorosłych mogą pojawić się zaburzenia chodu, utykanie, bóle biodra oraz szybkie męczenie się podczas chodzenia.

Diagnostyka dysplazji stawu biodrowego opiera się na badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych. U noworodków i niemowląt kluczowe znaczenie ma ocena stabilności stawu biodrowego, zakresu odwodzenia oraz obecności objawów Ortolaniego i Barlowa. Należy również zwrócić uwagę na asymetrię fałdów pośladkowych oraz różnicę długości kończyn dolnych. Badaniem z wyboru u niemowląt do 6. miesiąca życia jest USG stawów biodrowych, wykonywane zgodnie z metodą Grafa, która pozwala na ocenę stopnia dojrzałości panewki stawu biodrowego. Po 6. miesiącu życia podstawowym badaniem obrazowym jest zdjęcie rentgenowskie miednicy, umożliwiające ocenę położenia głowy kości udowej oraz kątów anatomicznych.

Leczenie dysplazji stawu biodrowego zależy od wieku pacjenta, stopnia zaawansowania zmian oraz obecności niestabilności stawu. U noworodków i niemowląt najczęściej stosuje się leczenie zachowawcze, polegające na utrzymywaniu kończyn dolnych w pozycji zgięcia i odwiedzenia za pomocą specjalnych ortez, takich jak uprząż Pavlika. Celem leczenia jest prawidłowe centrowanie głowy kości udowej w panewce stawu biodrowego. W przypadkach, gdy leczenie zachowawcze jest nieskuteczne lub gdy dysplazja zostanie rozpoznana późno, konieczne może być leczenie operacyjne. Obejmuje ono repozycję zamkniętą lub otwartą stawu biodrowego, a w wybranych przypadkach zabiegi korekcyjne w obrębie panewki lub kości udowej. Po leczeniu operacyjnym stosuje się unieruchomienie oraz rehabilitację.

Powikłania. Nieleczona lub niewłaściwie leczona dysplazja stawu biodrowego prowadzi do trwałych zaburzeń biomechaniki stawu. W wieku dziecięcym może powodować zaburzenia chodu, utykanie oraz ograniczenie sprawności ruchowej. W wieku dorosłym stanowi jedną z głównych przyczyn przedwczesnego rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego. Powikłaniami mogą być przewlekły ból, zmniejszenie zakresu ruchu, a w zaawansowanych przypadkach konieczność leczenia operacyjnego w postaci endoprotezoplastyki stawu biodrowego w młodym wieku.