Część 3 — Czytanie i rozumienie tekstu
Przed tym rozdziałem przeczytaj Wprowadzenie do części 3 (zasady czytania, akcent, strategia pytań). Tekst poniżej jest oryginalny — dokładnie taki, jak w materiałach NIL (źródło: koza nostra / grupa NIL_razem). Czytaj go na głos, wolno, akcent na przedostatnią sylabę.
Duszność
Duszność to subiektywne odczucie braku powietrza, trudności w oddychaniu lub zadyszki.
Zależy od wielu współistniejących czynników fizjologicznych, środowiskowych, psychologicznych i społecznych. U osób zdrowych duszność może się pojawiać podczas dużego wysiłku fizycznego, natomiast u chorych występuje już przy niewielkim wysiłku lub w spoczynku. Często towarzyszy jej lęk.
Podział duszności:
spoczynkowa i wysiłkowa
napadowa (ostra) i przewlekła
zależna od pozycji ciała (najczęściej występuje orthopnoë, czyli duszność pojawiająca się w pozycji leżącej, a ustępująca w pozycji siedzącej lub stojącej).
Duszność może powodować większość chorób płuc, choroby serca, a także niektóre choroby innych narządów lub zatrucia.
Przyczyny napadowej duszności to między innymi: ostre zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, napad astmy oskrzelowej, zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), odma opłucnej, zatorowość płucna, zaostrzenie niewydolności krążenia, zawał serca.
Przyczyny przewlekłej duszności to na przykład: zwłóknienie płuc i inne, śródmiąższowe choroby płuc, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), niewydolność krążenia, choroby neurologiczne (np. miastenia, stwardnienie boczne zanikowe).
Objawy towarzyszące duszności
Duszność rzadko występuje bez innych objawów chorób płuc. U chorych na astmę napadom duszności często to towarzyszy kaszel, niekiedy świsty słyszalne podczas oddychania i uczucie ściskania w klatce piersiowej. W zapaleniu oskrzeli oraz zapaleniu płuc występuje zwykle gorączka i kaszel z odkrztuszaniem ropnej (żółtej albo zielonej) plwociny. Chory na rozstrzenie oskrzeli odkrztuszają zwykle bardzo dużo ropnej wydzieliny. W wielu śródmiąższowych chorobach płuc duszności towarzyszy suchy kaszel. Zatorowość płucna objawia się gwałtowną dusznością, której często towarzyszy ból w klatce piersiowej oraz krwioplucie. Jeżeli przyczyną nagłej duszności jest zawał serca, chorzy zwykle skarżą się na bardzo silny ból zlokalizowany za mostkiem lub na przedniej powierzchni klatki piersiowej, który może promieniować do lewej ręki, lewego barku, między łopatki lub do żuchwy.
Duszność w większości przypadków wymaga kontaktu z lekarzem. Jeżeli duszność jest tak nasilona, iż utrudnia mówienie, lub towarzyszy jej ból w klatce piersiowej, krwioplucie lub znaczne osłabienie, należy pilnie wezwać karetkę.
W materiale źródłowym nie było zapisanych pytań egzaminacyjnych do tego tekstu — poniższe 5 pytań sformułowano na podstawie tekstu, a odpowiedzi pochodzą wyłącznie z niego.
Subiektywnym odczuciem braku powietrza, trudności w oddychaniu lub zadyszki.
Spoczynkowa i wysiłkowa; napadowa (ostra) i przewlekła; zależna od pozycji ciała (np. orthopnoë — duszność pojawiająca się w pozycji leżącej, ustępująca w pozycji siedzącej lub stojącej).
Ostre zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, napad astmy oskrzelowej, zaostrzenie POChP, odma opłucnej, zatorowość płucna, zaostrzenie niewydolności krążenia, zawał serca.
Gwałtowna duszność, której często towarzyszy ból w klatce piersiowej oraz krwioplucie.
Gdy duszność jest tak nasilona, że utrudnia mówienie, lub towarzyszy jej ból w klatce piersiowej, krwioplucie lub znaczne osłabienie.
W języku polskim akcent pada na przedostatnią sylabę każdego słowa. W tabeli niżej pogrubiona sylaba to ta akcentowana. Czytaj słowo w całości, nie sylabami — pogrubienie tylko wskazuje, gdzie pada nacisk głosu.
⚠️ Wyjątki (akcent na 3. sylabę od końca): formy typu gra-MA-ty-ka, fi-ZY-ka oraz liczebniki czte-RY-sta, sied-MIU-set. W tym tekście takich słów nie ma — wszystkie idą według reguły przedostatniej sylaby. Wyjątkiem wymowy (nie akcentu) jest łacińskie zapożyczenie orthopnoë — czytaj je jako odrębne, obce słowo, litera po literze.
| Słowo (akcent) | Na co uważać przy czytaniu |
|---|---|
| duszność | sz = [ш], końcówka -ść miękka |
| subiektywne | ty twarde |
| zadyszki | dy twarde, sz = [ш] |
| współistniejących | ją nosowe = [йон] |
| fizjologicznych | gicz = [гич] |
| środowiskowych | ś miękkie |
| wysiłku fizycznego | ł = [w] |
| orthopnoë | grecko-łacińskie — czytaj „ort-hop-no-e" literami |
| napadowa | pa twarde |
| obturacyjnej | cyj twarde |
| odma opłucnej | ł = [w] |
| zatorowość płucna | ą nosowe na końcu |
| śródmiąższowe | ą nosowe + zbitka ższ |
| stwardnienie boczne zanikowe | trudna nazwa, czytaj wolno po słowach |
| rozstrzenie oskrzeli | zbitka roz-strz- |
| odkrztuszaniem | trudna zbitka od-krzt- |
| ropnej plwociny | plw ubezdźwięcznia się → [plf] |
| krwioplucie | zbitka krw- |
| promieniować | mie miękkie |
| żuchwy | ż = [ż], nie [з] |
| karetkę | k twarde |
W tym tekście nie ma liczb ani jednostek do odczytania — jest tylko jeden skrót. Nie dodawaj wartości spoza tekstu.
| W tekście | Czytaj |
|---|---|
| POChP | pe-o-ce-ha-pe |
Najczęstsze błędy osoby rosyjsko-/ukraińskojęzycznej przy czytaniu tego tekstu. Pogrupowane wg typu. Ćwicz każdą linijkę na głos.
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| subiektywne | subiektywne | przedostatnia |
| fizjologicznych | fizjologicznych | przedostatnia |
| obturacyjnej | obturacyjnej | przedostatnia |
| neurologiczne | neurologiczne | przedostatnia |
| oskrzelowej | oskrzelowej | przedostatnia |
| zatorowości | zatorowości | przedostatnia |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „душность" twardo | duszność | -ość miękkie |
| „осьлабене" | osłabienie | ie miękkie |
| „сьрудмёнжшове" | śródmiąższowe | ś miękkie |
| „сьцискане" | ściskanie | ści = [щчи] |
| „поциент" | pacjent | ci/cj miękkie |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „заторовость плуцна" bez nosówki | zatorowość płucną | -ą nosowe na końcu |
| „сьрудмёнжшове" | śródmiąższowe | ą nosowe |
| „вспулистнеёнцых" | współistniejących | ją nosowe |
| „венху" | węchu (por. inne teksty) — tu: większość | ę nosowe |
| „кренженя" | krążenia | ą nosowe |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „одкжтушанием" | odkrztuszaniem | sz = [ш] |
| „ужондове" bez [ż] | narządów | rz = [ż] |
| „пшычины" | przyczyny | prz = [пш] |
| „жучвы" | żuchwy | ż = [ж], nie [з] |
| „ощеклонца" | ostrzeżeń → nie w tekście, uwaga na strz/rz ogólnie | rozróżniaj sz/cz/rz |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „вусилку" [л] | wysiłku [w] | ł = [w] |
| „опуцней" [л] | opłucnej [w] | ł = [w] |
| „лопатки" bez zmian | łopatki | ł = [w] na początku |
| „плуцна" [л] | płucną [w] | ł = [w] |
| „крву" [л/у] | krwioplucie | brak ó — nie mylić z w |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „од-крз-ту..." | odkrztuszaniem | trudna zbitka od-krzt- |
| „плвоцины" [в] | plfociny | w po pl → [f] |
| „розстрение" | rozstrzenie | zbitka roz-strz- |
| „вспулистнеёнцых" | współistniejących | zbitka wsp- |
| „склонное" | skłonność | zbitka skł- |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „ПОЧП" po rosyjsku/literalnie | POChP → pe-o-ce-ha-pe | skrót czytamy polskimi nazwami liter |
| dodawanie liczb ze skali mMRC | w tym tekście liczb i skali mMRC nie ma | tekst o duszności ich nie zawiera — nie dodawaj z pamięci |
| ❌ Tak NIE | ✅ Tak TAK | Dlaczego |
|---|---|---|
| „одышка" | duszność | to inne słowo, nie transliteracja |
| „хвороба" | choroba | interferencja UA |
| „скаржиться" twardo | skarżą się | rz/ż miękczy poprzedzającą spółgłoskę |
| akcent + pośpiech | czytaj wolno, do kropki | pośpiech gubi nosówki i końcówki |
| dodawanie wiedzy spoza tekstu | mów tylko to, co w tekście | komisja karze odejście od tekstu |
| Termin (z tekstu) | Objaśnienie |
|---|---|
| duszność | одышка — субъективное ощущение нехватки воздуха |
| zadyszka | одышка (лёгкая, при усилии) |
| orthopnoë | ортопноэ — одышка лёжа, облегчающаяся сидя/стоя |
| duszność napadowa / przewlekła | приступообразная / хроническая одышка |
| astma oskrzelowa | бронхиальная астма |
| POChP | ХОБЛ — хроническая обструктивная болезнь лёгких |
| odma opłucnej | пневмоторакс |
| zatorowość płucna | тромбоэмболия лёгочной артерии |
| niewydolność krążenia | сердечная (циркуляторная) недостаточность |
| zawał serca | инфаркт миокарда |
| zwłóknienie płuc | фиброз лёгких |
| choroby śródmiąższowe płuc | интерстициальные заболевания лёгких |
| miastenia | миастения |
| stwardnienie boczne zanikowe | боковой амиотрофический склероз (БАС) |
| świsty | свистящие хрипы |
| odkrztuszanie ropnej plwociny | откашливание гнойной мокроты |
| rozstrzenie oskrzeli | бронхоэктазы |
| krwioplucie | кровохарканье |
| promieniować (o bólu) | иррадиировать (о боли) |
| żuchwa | нижняя челюсть |
| karetka | скорая помощь (машина) |
Tekst — oryginał z materiałów NIL (koza nostra / grupa NIL_razem), czytaj dosłownie. Akcent, wymowa i pułapki — analiza tekstu.